توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٣٧ - جامع بين دو شيئ

تماثل عبارتست از اتحاد در نوع مانند اتحاد زيد و عمرو مثلا در انسانيت و وقتى تماثل جامع بين دو شيئ بود ديگر صحت كلام ما همچون:

زيد كاتب و عمرو شاعر.

موقوف نيست براينكه زيد و عمرو با هم برادر يا دوست و يا امثال ايندو باشند زيرا بدون تحقق هيچيك از اين معانى با هم متماثل هستند بدليل آنكه هردو از افراد انسان محسوب مى‌شوند.

جواب از انتقاد

سپس در مقام جواب از انتقاد مذكور مى‌گويد:

مقصود از تماثل در اينجا اشتراك در وصفى است كه به واسطه‌اش يك نوع اختصاصى براى متماثلين پيدا شود چنانچه در باب تشبيه انشاء اللّه بزودى خواهد آمد و پرواضح است مجرد اشتراك دو شئ در انسان بودن امتياز خاصى براى آنها نمى‌باشد.

سپس در ذيل [او تضايف‌] مى‌گويد:

تضايف آنستكه دو شئ بنحوى باشند كه تعقل هريك بدون ديگرى امكان نداشته و هريك در تصور موقوف بديگرى فرض شود مانند علّت و معلول چه آنكه هرامرى كه امر ديگرى از او صادر شود اعم از آنكه استقلالا بوده يا بواسطه انضمام غير به آن باشد امر مصدور عنه را علت و صادر را معلول خوانند و پرواضح است كه تصور هريك از صادر و مصدور عنه به عنوان صادر يا مصدور عنه بودن موقوف بر تصور ديگرى است.

و نيز مانند اقل و اكثر چه آنكه هرعددى كه در وقت شمردن قبل از عدد ديگر فانى و زائل گردد آن اقل از عدد بعدى خواهد بود و