توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٣٣ - جامع بين دو شيئ

وجود داشته باشد حتى سكاكى نيز خود به آن معترف است، از اينرو مصنف عبارت سكاكى را در اين مقام تغيير داده و گفته است:

[جامع بين دو شيئ‌]

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: ذكر انه يجب: ضمير در [انّه‌] بمعناى [شأن‌] ميباشد.

قوله: من غير ان تتأدى اليها: ضمير فاعلى در [تتأدى‌] بقوّه مدركه راجع بوده و ضمير در [اليها] به معانى جزئيه راجعست.

قوله: و تبقى فيها بعد غيبتها: ضمير در [تبقى‌] به تلك الصّور المحسوسات راجع بوده و ضمير در [فيها] بقوّه خيال برگشته و در [غيبتها] به صور محسوسات عائد است.

قوله: و هو القوة التى الخ: ضمير [هو] به حسّ مشترك راجع است.

متن:

الجامع بين الشيئين اما عقلى بان يكون بينهما اتحاد فى التّصوّر او تماثل، فانّ العقل بتجريده المثلين عن التشخص فى الخارج يرفع التعدد بينهما.

او تضايف كما بين العلّة و المعلول او الاقل و الاكثر.

او وهمى بان يكون بين تصوريهما شبه تماثل كلونى بياض و صفرة فانّ الوهم يبرزهما فى معرض المثلين و لذلك حسن الجميع بين الثّلاثة التى فى قوله: