توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٣١ - حذف صدر استيناف

المأخوذة عن الحس المشترك و المعانى المدركة بالوهم بعضها مع بعض و نعنى بالصور ما يمكن ادراكها باحدى الحواس الظاهرة و بالمعانى ما لا يمكن ادراكها فقال السكاكى الجامع بين الجملتين اما عقلى و هو ان يكون بين الجملتين اتحاد فى تصور ما مثل الاتحاد فى المخبر عنه او فى المخبر به او فى قيد من قيودهما و هذا ظاهر فى ان المراد بالتصور الامر المتصور.

و لما كان مقررا عندهم انه لا يكفى فى عطف الجملتين وجود الجامع بين فردين من مفرداتهما باعتراف السكاكى ايضا غير المصنف عبارة السكاكى فقال:

ترجمه‌

مصنف گويد:

سكاكى در اين مقام چنين مى‌گويد:

شارح گويد:

سكاكى گفته است:

لازمست بين دو جمله متعاطف امرى بوده باشد كه آندو را در قوّه متفكره يا از جهت عقل جمع كند كه در اين صورت به آن امر [جامع عقلى‌] گويند يا از جهت وهم باعث اجتماع آنها شود كه در اينفرض آنرا [جامع وهمى‌] خوانند يا از حيث خيال موجب اجتماع آنها شود كه در اين صورت بجامع خيالى موسوم است.

سپس شارح گويد:

لازم بتذكر است كه مراد از جامع عقلى، قوّه عاقله‌اى استكه مدرك كليات مى‌باشد و از [وهمى‌] قوه‌اى است كه معانى جزئيه‌اى را كه در محسوسات وجود دارد درك مى‌كند بدون اينكه از طرق حواس به آنها