توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٨٧ - مثال ديگر

قوله: فيكون بدل اشتمال: ضمير در [يكون‌] به [لا تقيمن‌] عود مى‌كند.

قوله: و الكلام فى انّ الجملة الاولى الخ: اين عبارت اشاره است بجواب از سئوال مقدر و حاصل آن چنين است:

كلام و صحبت در دو جمله‌اى است كه محل از اعراب نداشته باشند و حال آنكه دو جمله [ارحل‌] و [لا تقيمن عندنا] اينطور نيستند زيرا مفعول براى [اقول‌] بوده و بدين ترتيب محلّا منصوب هستند.

جواب‌

اگرچه امر چنين است ولى در عين حال در محل اعراب بودن اين دو مضرّ نيست زيرا بيتى را كه مصنف بعنوان شاهد آورده مثالست براى كمال اتصال بين دو جمله [ارحل‌] و [لا تقيمن عندنا] بخاطر آن‌كه جمله دوّمى بدل اشتمال از اوّلى است با قطع نظر از اينكه براى ايندو جمله محلّى از اعراب بوده يا چنين نمى‌باشند.

قوله: و انما قال فى المثالين: مقصود از [مثالين‌] آيه [ امدّكم بانعام و بنين الخ‌ ] و بيت يعنى اقول له ارحل الخ مى‌باشد.

متن:

او بيانا لها لخفائها نحو: فوسوس اليه الشيطان قال يا آدم هل ادلك على شجرة الخلد و ملك لا يبلى‌ فانّ وزانه وزان [عمر] فى قوله: اقسم بالله ابو حفص عمر.

شرح عربى‌

( او) لكون الثانية ( بيانا لها) اى للاولى‌ ( لخفائها) اى الاولى‌ ( نحو [ فوسوس اليه الشيطان قال يا آدم هل ادلك على شجرة الخلد و ملك لا يبلى‌ ] فان وزانه) اى وزان قال يا آدم‌ ( وزان‌