توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٣٢ - وقوع خبر بجاى انشاء

( يعنى شما فردا نزد من خواهى آمد)، اين جمله را بجاى [ايتنى‌] گفته تا او را به وجهى لطيف و بيانى ظريف بر اتيان وادار نمايد زيرا اگر وى فردا نيايد شما كاذب قلمداد مى‌شود چه آنكه كلامتان در صورت جمله خبريه است و مخاطب هرگز به اين امر راضى نيست لاجرم براى پيش نيامدن چنين حادثه‌اى سعى مى‌كند اتيان را انجام داده تا منجر بتلقى كذب شما نگردد.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: ثم الخبر قد يقع موقع الانشاء: بدون ترديد اين استعمال مجازى است و علاقه مجوزه آن علاقه ضدّيت مى‌باشد.

قوله: وفقك الله للتقوى: اين جمله را بجاى اللّهم وفقك استعمال كرده‌اند.

قوله: يكثر تصوره اياه: ضمير مجرورى در [تصوّره‌] بطالب راجع بوده و ضمير [ايّاه‌] به شيئ برمى‌گردد.

قوله: فربّما يخيل اليه حاصلا: يعنى غير حاصل را حاصل مى پندارد.

قوله: دون انظر لانه فى صورة الامر: ضمير در [لانّه‌] به [انظر] راجع است و اينكه شارح گفت در صورت امر است و نگفت امر مى‌باشد جهتش آن است كه مقصود از آن دعاء يا شفاعت است.

قوله: ان يكذب الطالب: كلمه [يكذب‌] بصيغه مجهول بوده و [الطالب‌] نائب فاعل آن است.