توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٠٩ - استعمال صيغه امر در غير طلب استعلائى

احدهما ( و فيه نظر) لانا لا نسلم ذلك عند خلو المقام عن القرائن.

ترجمه‌

مصنف گويد:

د: تسخير مانند: كونوا قردة خاسئين‌ ( باشيد بوزينه در حالى‌كه از درگاه ما رانده شده هستيد).

ه: اهانت مانند: كونوا حجارة او حديدا ( باشيد سنگ يا آهن).

و: تسويه مانند: اصبروا او لا تصبروا ( صبر كنيد يا صبر نكنيد هردو على السويه است).

ز: تمنى مانند: الا ايها الليل الطويل الا انجلى (اى شب طولانى آيا برطرف نمى‌شوى).

ح: دعا نظير: رب اغفرلى (پروردگارا بيامرز مرا).

ط: التماس نظير قول شما به شخصى كه با شما مساوى است و از حيث رتبه در يك درجه مى‌باشد: افعل (بجاى آور) بدون اينكه خود را بر وى عالى و بالا بدانى.

سكاكى گويد:

حق امر آن است كه بر فور دلالت نمايد، زيرا ظاهر طلب چنين بوده و وقتى امر بچيزى مى‌كنند پس از آنكه امر بخلافش كرده‌اند و قصد تغير امر اول بوده نه جمع آندو يا بدون اينكه قصد تراخى باشد متبادر بفهم و ذهن فور مى‌باشد.

ولى در گفته سكاكى اشكال و مناقشه داريم.

شارح گويد:

در ذيل دو مثال تسخير و اهانت مى‌گويد:

وجه دلالت داشتن امر بر تسخير در مثال اول و اهانت در دوم اين‌