توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٨٤ - استعمال ادات استفهام در غير استفهام

و حال آنكه حيوان حاضر است پس نديدن من يا بخاطر پوششى استكه هدهد را مستور كرده يا غير اين سبب عدم رؤيت مى‌باشد.

و پس از اندك زمانى براى جنابش ظاهر و آشكار شد كه هدهد غائب است از اينرو حضرت از سخن اول روى گردانده و فرمود: أهو غائب (آيا هدهد غائب است).

گويا سليمان عليه السلام از صحت امرى كه برايش آشكار و ظاهر شده بوده مى‌پرسيد.

و اين كلام زمخشرى در تفسير دلالت دارد براينكه استفهام در آيه حقيقى بوده و بمعناى خودش مى‌باشد نه آنكه از آن تعجب مقصود است.

و پس از آن در شرح [الم أدّب فلانا] مى‌گويد:

وقتى مخاطب به وعيد آگاه باشد يعنى بداند كه شما فلانى را تأديب كرده‌ايد كه در اين فرض معناى وعيد و تفهيم را از استفهام فهميده و هرگز آن را بر سئوال حمل نمى‌كند.

و در معناى [تقرير] مى‌گويد:

مقصود از [تقرير] حمل نمودن مخاطب است بر اقرار بآنچه ميداند و ملجأ نمودن وى مى‌باشد و شرط آن اينست كه مقرر به پهلوى همزه استفهاميه قرار بگيرد چنانچه در استفهام حقيقى گذشت و گفتيم مسئول عنه مى‌بايد پس از همزه واقع شود مانند: أضربت زيدا (آيا زيد را زدى) كه اين عبارت شاهد است براى تقرير بفعل يعنى متكلم مى‌خواهد از مخاطب راجع به صدور فعل اقرار بگيرد.

و مانند: أانت ضربت (آيا تو زده‌اى) كه اين عبارت شاهد است براى تقرير و گرفتن اقرار بفاعل فعل و مثل: أزيدا ضربت (آيا زيد را