توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٤٢ - شرح«هل»

هل ضربت زيدا ضربته.

شرح فارسى:

قوله: و هو طلب صورة الشيئ: يعنى طلب علم چه آن‌كه علم بيكى از تفاسيرش عبارتست از: صورت حاصل از شيئ در ذهن.

و مقصود از [شيئ‌] در عبارت شارح مستفهم‌عنه مى‌باشد.

قوله: فان كانت وقوع نسبة الخ: ضمير در [كانت‌] بصورة الشئ راجع است.

قوله: او لا وقوعها: يعنى لا وقوع النّسبة.

قوله: فحصولها هو التصديق: ضمير در [حصولها] به نسبت عود مى‌كند.

قوله: و الّا فهو التّصوّر: يعنى و ان لم تكن وقوع نسبة بين امرين او لا وقوعها فحصولها هو التصور.

قوله: و اذعانه لوقوع نسبة تامّه: عطف [اذعانه‌] بر [انقياد] از قبيل عطف تفسير مى‌باشد و ضمير مجرورى به [ذهن‌] عود مى‌كند.

قوله: أفى الخابية دبسك ام فى الزّقّ: خابيه عبارت است از خم و خمره و [زق‌] خيك را گويند.

قوله: و اردت بالاستفهام ان تعلم وجوده: يعنى وجود الفعل‌

قوله: فيكون لطلب التصديق: ضمير در [يكون‌] به هل راجع است.

قوله: بان تعلم انه قد تعلق فعل من المخاطب الخ: ضمير در [انّه‌] بمعناى [شأن‌] مى‌باشد.

قوله: انه ضرب او اكرام: ضمير در [انّه‌] بفعل راجعست.