توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٤٠ - شرح«هل»

و بايد توجه داشت آنچه بوسيله همزه مورد سئوال واقع ميشود همان كلمه‌اى است كه پهلوى آن قرار گرفته همچون فعل در مثال: أضربت زيدا.

كه در مورد شك در نفس فعل يعنى ضرب صادر از مخاطب كه بر زيد واقع شده اين جمله را آورده و در آن از اصل وجود ضرب سئوال مى‌كنند چه آنكه سائل نسبت به اصل وجود آن جاهل بوده لاجرم قصدش از سئوال طلب تحصيل علم به آن مى‌باشد و بدينترتيب همزه براى طلب تصديق استعمال شده.

و محتمل است بگوئيم بواسطه همزه در اين مثال از تصور مسند سؤال و طلب شده و تقرير آن اينست كه:

سائل مى‌داند از مخاطب فعلى قطعا صادر و به زيد تعلّق گرفته منتهى نمى‌داند فعل مزبور ضرب است يا اكرام و بدين ترتيب از تعيين فعل مى‌پرسد.

و نيز مانند فاعل در مثال: أانت ضربت.

كه در مورد شك در ضارب اين جمله را القاء مى‌نمايند.

و نظير مفعول در مثال: ازيدا ضربت.

كه در وقتى كه در مضروب شك باشد اين جمله گفته مى‌شود.

و همچنين است ساير متعلقات فعل.

شرح «هل»

كلمه (هل) تنها براى طلب تصديق بكار مى‌رود و بر سر دو جمله يعنى فعليه و اسميه هردو داخل مى‌شود مانند هل قام زيد و هل عمرو قاعد.