توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢٧ - تمنى به«هل»

تمنى‌

تمنى عبارتست از طلب حصول شيئ از طريق محبت و شوق و لفظى كه براى آن وضع گرديده [ليت‌] مى‌باشد و در صحت وجود استعمال آن شرط نيست كه متمنى يعنى امر مورد تمنى و آرزو از امور ممكنه باشد به خلاف مترجّى كه لازم است امر ممكن باشد و شاهد بر اين گفتار آنستكه صحيح است گفته شود:

ليت الشباب يعود (كاش جوانى برمى‌گشت) در حاليكه گفتن لعل الشباب يعود صحيح نمى‌باشد.

منتهى بايد توجه داشت اگر امر مورد تمنا و آرزو امر ممكنى مى‌باشد لازم و واجب است كه آرزوكننده در وقوع و حصول آن طمع و انتظارى نبايد داشته باشد چه آنكه در غير اين صورت تمنّى به ترجّى مبدّل ميشود و حاصل آنكه تمنى در دو مورد تحقّق مى‌يابد:

الف: آنكه شيئ مورد آرزو و تمنا امر ممكنى نباشد همچون آرزوى برگشتن جوانى.

ب: آنكه امر مورد تمنا و آرزو اگر ممكنست آرزوكننده طمعى در حصول آن نداشته باشد نظير گفتن ليت زيدا قائم.

و در مقابل ترجّى در موردى استعمال مى‌شود كه شيئ مطلوب امر ممكنى بوده و هم طالب در وقوع و حصول آن طمع و حرص داشته باشد.

تمنى به «هل»

گاهى بواسطه كلمه (هل) تمنى واقع ميشود مانند: هل لى من شفيع.

البته در جائى اين عبارت مثال براى تمنى ميباشد آرزوكننده بداند