پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨١ - شرح و تفسير از اين سه خوى زشت بپرهيز

خلوت مى‌كنند مى‌گويند: ما با شماييم ما فقط (آن‌ها) را مسخره مى‌كنيم». [١] و در آيات بعد از آن تصريح شده است كه اعمال آن‌ها سودى به حالشان ندارد و مشمول هدايت‌هاى الهى واقع نمى‌شوند.

به راستى اگر جامعه بشرى از آلودگى به اين صفات پنج گانه پاك شود، چه آرامش و امنيّتى بر آن حاكم خواهد شد! جان و مال و آبروى مردم محفوظ مى‌ماند؛ مردم با صفا و صميميّت با هم گفتگو مى‌كنند. شرك و بدعت رخت بر مى‌بندد و از نظر جنبه‌هاى معنوى نيز رشد و نمو كافى پيدا مى‌كنند.

بعضى از شارحان نهج البلاغه جمله «او يلقى الناس بوجهين» را اشاره به معنايى دانسته‌اند و جمله «او يمشى فيهم بلسانين» را اشاره به معناى ديگرى؛ اوّلى دو رويى خود شخص را بيان مى‌كند و دوّمى دو گويى نسبت به ديگران را؛ به همين دليل اوصاف ياد شده را شش صفت شمرده‌اند؛ ولى بديهى است هر دو از آثار نفاق است: يكى با زبان و ديگرى با چهره؛ لذا بهتر است كه هر دو را با يك عنوان مطرح كنيم.

از نكات قابل ملاحظه اين كه به گفته بعضى از شارحان نهج البلاغه با توجه به اين كه اين خطبه قبل از جنگ جمل ايراد شده، اشاره به اين است كه اوصاف مزبور در آتش افروزان جنگ جمل وجود داشت؛ زيرا از يك سو آن‌ها هواى نفس خويش را به جاى مقدّس خدا پرستيدند و از سوى ديگر خشمشان را نسبت به على عليه السّلام با ريختن خون بى گناهان فرو نشاندند و از سويى قتل عثمان كه به دست ديگران و با تحريك آنان واقع شده بود به على عليه السّلام نسبت دادند و از طرف چهارم مسأله امامت و جانشينى على عليه السّلام را نسبت به پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله انكار كردند و بدعت در دين خدا گذاشتند و از سوى پنجم از يك طرف مردم را از قتل عثمان باز مى‌داشتند و از طرف ديگر به طور پنهانى بر ضدّ او تحريك مى‌كردند و جمله «اعقل ذلك» (در آن چه گفته‌ام بينديش) را اشاره به همين‌

[١] بقره، آيه ١٤.