پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٥٣ - شرح و تفسير همه گفتنىها را گفتم اما

افكند.

آن گاه امام عليه السّلام به شرح خدمات مهم فرهنگى و تربيتى خويش نسبت به امت اسلامى مخصوصا در مورد يارانش پرداخته و به چهار نكته مهم اشاره مى‌كند:

نخست مى‌فرمايد: «من كتاب خدا را به شما تعليم دادم (و تفسير و تأويل آن را به شما آموختم)» (قد دارستكم‌ [١] الكتاب).

به يقين، قرآن در ميان مسلمان‌ها بود و شب و روز آن را قرائت مى‌كردند و نيازى به تدريس امام عليه السّلام نبود؛ منظور، فهم محتواى قرآن و رسيدن به عمق دستورات آن است كه امام عليه السّلام كه بزرگ‌ترين مفسّر قرآن در اسلام بعد از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله است همواره آيات الهى را براى مردم تفسير مى‌كرد و خطبه‌هاى آن حضرت همه جا از اين آيات مايه مى‌گيرد.

در بيان دوّمين خدمت مى‌فرمايد: «من درهاى استدلال را به روى شما گشودم» (و فاتحتكم الحجاج‌ [٢]).

اشاره به اين كه بعد از دليل نقل، شما را به ادله عقليه كه يكى از دو حجّت الهى است آشنا ساختم.

و در بيان سوّمين خدمت مى‌فرمايد: «و آن چه را (از نيكى‌ها) نمى‌شناختيد به شما معرفى كردم» (و عرّفتكم ما أنكرتم).

اشاره به اين كه حقايق بسيارى بود كه بر شما پوشيده بود و از آن بى‌خبر بوديد؛ من از روى آن‌ها پرده برداشتم و حقيقت آن را آشكار ساختم.

اين جمله ممكن است مفهوم ديگرى نيز داشته باشد و آن اين كه مسائلى بود كه شما انكار مى‌كرديد و بر اثر نادانى، موضع ديگرى مى‌گرفتيد؛ من حقيقت را بر شما روشن ساختم تا از راه انكار باز گرديد.

[١] «دارستكم» از ماده «مدارسه» به معناى تدريس كردن و آموختن گرفته شده است.

[٢] «حجاج» جمع «حجّت» به معناى دليل و برهان است و گاه معناى مصدرى دارد و به صورت مفرد به كار مى‌رود.