پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٤٢ - شرح و تفسير آيا خدا را ديدهاى؟

است و خداوند برتر و بالاتر از آن است.

بصير و بينا بودن خداوند به معناى علم او به تمام موجوداتى است كه با چشم ديده مى‌شود و رحيم بودن او به معناى لطف و رحمت و بخشش عطاى اوست به بندگانش؛ اين گونه اوصاف تركيبى است از كمال و نقص خداوند؛ كمال آن را داراست و از نقص آن منزه است.

سرانجام در پايان خطبه به آخرين اوصاف او (وصف دهم و يازدهم) پرداخته، مى‌فرمايد: «صورت‌ها در برابر عظمتش خاضع و قلب‌ها از هيبتش لرزان است» (تعنو [١] الوجوه لعظمته، و تجب‌ [٢] القلوب من مخافته).

اشاره به اين كه گرچه او لطيف، رحيم و مهربان است، اما به گونه‌اى نيست كه بندگانش اين اوصاف را دستاويزى براى جرأت و جسارت در برابر آن ذات پاك قرار دهند؛ بلكه بايد در عين اميد به لطف و رحمتش از نافرمانى او خائف و از مجازاتش بيمناك باشند.

لذا قرآن مجيد در وصف مؤمنان راستين مى‌گويد: « «وَ الَّذِينَ يُؤْتُونَ ما آتَوْا وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ»؛ و آن‌ها كه نهايت كوشش را در اجراى طاعات انجام مى‌دهند در حالى كه دل‌هايشان ترسان است». [٣] و مى‌دانيم هميشه تعادل خوف و رجاست كه انسان را در مسير تكامل و قرب به خدا پيش مى‌برد.

(١) «تعنوا» از ماده «علوّ» (بر وزن غلوّ) به معناى تسليم شدن و خضوع است.

(٢) «تجب» از ماده «وجوب» است كه گاه به معناى ثبوت و گاه به معناى سقوط و افتادن آمده است كه لازمه آن ثبوت و آرام گرفتن است. و هنگامى كه در مورد قلب به كار مى‌رود به معناى اضطراب و لرزش مى‌آيد.

(٣) مؤمنون، آيه ٦٠.