خلع كردم و بلافاصله عمرو بن عاص گفت: من معاويه را به خلافت نصب كردم. اين نيرنگ غوغايى به پا كرد و سبب اعتراض لشكريان على عليه السّلام شد و طرفداران آتش‌بس و حكميّت و انتخاب ابو موسى كه خود را سخت در انزوا مى‌ديدند طلبكارانه به سراغ امير مؤمنان على عليه السّلام آمدند و زبان به اعتراض گشودند كه چرا حكميّت را پذيرفتى؟! با توجّه به آن چه گفته شد به تفسير خطبه مى‌پردازيم:

امام عليه السّلام مى‌فرمايد: «نظر و رأى جمعيّت شما بر اين قرار گرفت كه دو نفر را براى حكميّت (در ميان ما و لشكر شام و معاويه) انتخاب كنند و ما از اين دو، پيمان گرفتيم كه در برابر قرآن خاضع باشند و از آن تجاوز نكنند، زبانشان همراه با قرآن و دلهايشان تابع آن باشد» (فأجمع رأي ملئكم‌ [١] على أن اختاروا رجلين، فأخذنا عليهما أن يجعجعا [٢] عند القرآن، و لا يجاوزاه، و تكون ألسنتهما معه و قلوبهما تبعه).

به اين ترتيب روشن مى‌كند كه پذيرش حكميّت هر چند تحت فشار صورت گرفت مشروط بود، نه مطلق و بى قيد و شرط كه آن‌ها مطابق هواى نفس خود هر چه مى‌خواهند انجام دهند و ديگران بايد آن را بپذيرند. آن‌ها موظف بودند تابع قرآن باشند و گوش جان به پيام آن بسپارند و زبان و قلبشان پيرو قرآن باشد؛ ولى در پايان كار چيزى كه سخن از آن در ميان نبود قرآن بود و فريب‌كارى، آدم احمق و نادانى را بازيچه دست سياست خود كرد و سخنى بر خلاف حق و عدالت و قرآن بر زبان او جارى ساخت.

لذا امام عليه السّلام در ادامه سخن مى‌فرمايد: « (مع الاسف) آن‌ها گمراه شدند و از قرآن روى گردان گشتند و حق را ترك كردند؛ با اين كه آشكارا آن را مى‌ديدند؛ جور و ستم،

[١] «ملأ» در لغت به معناى چيزى است كه چشم را پر مى‌كند و تعجّب بيننده را بر مى‌انگيزد؛ از همين رو به جمعيّت زيادى كه رأى و عقيده واحدى دارند و اجتماع آن‌ها چشم‌ها را پر مى‌كند، «ملأ» گفته مى‌شود. اين واژه با واژه «مملوّ» از يك ريشه گرفته شده است.

[٢] «يجعجع» از ماده «جعجعه» در اصل در مورد خواباندن شتر بر زمين اطلاق مى‌شود سپس به معناى خضوع و تسليم در برابر چيزى بكار رفته است.