پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٧٥ - شرح و تفسير فرق مؤمن و منافق در اصلاح زبان است

مهم مى‌دهد؛ نخست مى‌فرمايد: «يك زبان باشيد» (و اجعلوا اللّسان واحدا).

اين تعبير در مقابل تعبير «ذو اللسانين» (افراد دو زبان) است كه اشاره به منافقان مى‌باشد، در حضور فرد چيزى مى‌گويند و در غياب او چيز ديگر؛ هنگامى كه مؤمنان را ملاقات مى‌كنند مى‌گويند ما ايمان آورده‌ايم؛ ولى موقعى كه جلسات خصوصى با شيطان صفتان تشكيل مى‌دهند مى‌گويند ما با شماييم، ما اين‌ها را مسخره مى‌كنيم؛ «وَ إِذا خَلَوْا إِلى‌ شَياطِينِهِمْ قالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّما نَحْنُ مُسْتَهْزِؤُنَ» [١].

بديهى است در جامعه‌اى كه افراد دو چهره و دو زبان و منافق و بى‌بهره از صداقت نفوذ كنند، اعتماد و محبّت و همدلى كه مهم‌ترين سرمايه زندگى اجتماعى است بر باد مى‌رود و محيط زندگى به جهنّم سوزانى تبديل مى‌شود كه همه با بدبينى به يكديگر مى‌نگرند و همه از هم وحشت دارند.

در دوّمين دستور مى‌فرمايد: «انسان بايد زبان خود را نگه دارد؛ زيرا اين زبان، سركش است و صاحبش را به هلاكت مى‌افكند» (و ليحزن الرّجل لسانه، فإنّ هذا اللّسان جموح‌ [٢] بصاحبه).

تشبيه زبان به يك مركب سركش، تشبيه جالب و عجيبى است؛ چرا كه زبان، ساده‌ترين عضوى است كه در اختيار انسان است و به آسانى آن را به گردش در مى‌آورد؛ ولى گاه هواى نفس و وساوس شيطانى آن چنان بر انسان غلبه مى‌كند كه مهار زبان را از دست او مى‌گيرد؛ همچون مركب چموش و سركشى كه زمام اختيار از صاحبش گرفته و او را به سوى پرتگاه مى‌برد. بهترين وسيله براى محفوظ ماندن از اين خطر، آن است كه انسان كمتر سخن بگويد. منظور از نگهدارى زبان، همين است؛ نه اين كه اصلا سخن نگويد؛ زيرا زبان مهم‌ترين وسيله تعليم و تربيت و انتقال علوم و تجربه‌ها و ذكر خداوند

[١] بقره، آيه ١٤.

[٢] «جموح» به معناى سركش و چموش است و از ماده «جمح» (بر وزن جمع) گرفته شده كه به معناى سركشى است.