پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٥ - شرح و تفسير اگر قيام نكنيد حكومت اسلامى از دست مىرود

ورزيد يا ذره‌اى اكراه داشته باشيد- به دست آن بسپاريد. به خدا سوگند! بايد چنين كنيد و گرنه خداوند، حكومت اسلامى را از شما خواهد گرفت؛ سپس به شما باز نخواهد گردانيد، و به غير شما بر مى‌گردد» (و إنّ في سلطان اللّه عصمة لأمركم، فأعطوه طاعتكم غير ملوّمة [١] و لا مستكره بها. و اللّه لتفعلنّ أو لينقلنّ اللّه عنكم سلطان الإسلام، ثمّ لا ينقله إليكم أبدا حتّى يأرز [٢] الأمر إلى غيركم).

آرى، هرگاه اين نعمت الهى را كفران كنيد، خداوند به جرم اين ناسپاسى آن را از شما خواهد گرفت؛ همان گونه كه درباره تمام نعمت‌ها فرموده است: «لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ». [٣] آن چه از عبارت مذكور استفاده مى‌شود (بنابر اين كه «حتّى» براى غايت باشد) اين است كه: اگر از امام به حق اطاعت نكنيد، خداوند حكومت اسلامى را از شما مى‌گيرد و ديگر به شما باز نمى‌گردد؛ مگر بعد از آن كه گروهى از دشمنان شما بر سر كار آيند و بعد از انقراض آن‌ها باز حكومت الهى به شما بر مى‌گردد.

اين تعبير، مفسّران نهج البلاغه را سخت به زحمت افكنده؛ چرا كه حكومت ناصالح بعد از امام عليه السّلام در دست حكام «بنى اميّه» بود؛ ولى بعد از «بنى اميّه» به اهل بيت عليهم السّلام باز نگشت.

بعضى گفته‌اند: بازگشت حكومت به «بنى عبّاس» با توجّه به اين كه آن‌ها از «بنى هاشم» بودند نوعى بازگشت به اهل بيت است؛ ولى با عنايت به اين كه ظلم بنى عبّاس كمتر از ظلم بنى اميّه نبود، اين تفسير بعيد به نظر مى‌رسد.

بعضى نيز احتمال داده‌اند: منظور، بازگشت حكومت به اهل بيت عليهم السّلام در عصر ظهور حضرت ولى امر- ارواحنا فداه- است.

[١] «ملوّمة» به معناى سرزنش شده از ماده «لوم» (بر وزن قوم) گرفته شده است.

[٢] «يأرز» از ماده «أرز» (بر وزن فرض) به معناى جمع شدن گرفته شده است.

[٣] ابراهيم، آيه ٧.