إرشاد القلوب ت سلگی - دیلمی، حسن بن محمد - الصفحة ١٣٥ - چهار شرط توبه

تسلط يافته، و كسى كه بگويد: استغفر اللَّه ربّ و اتوب اليك، سپس بر گناه خود باز گردد باز استغفار كند و باز گناه كند، در مرحله چهارم از كذّابين شمرده مى‌شود.

برخى از بزرگان گفته‌اند: وصيّ خودت باش و ديگران را وصىّ خود مكن، و ديگران را بر تباه كردن وصيّت سرزنش نكن، بلكه خود را سرزنش كن، چون در حال زنده بودنت، آن را ضايع كرده‌اى.

در روايت وارد شده كه شخصى در حضور امام على ٧ استغفار نمود، حضرت فرمود: مادرت بر تو بگريد، آيا حقيقت استغفار را مى‌دانى كه شش معنا دارد؟ اول پشيمانى بر گذشته، دوم تصميم به عدم بازگشت به گناه، سوم اداى حقّ ديگران، تا خدا را در حالى ملاقات كنى كه كسى بر تو حقى نداشته باشد، چهارم اداى هر واجبى كه فوت شده، پنجم ذوب كردن گوشتى كه از حرام روييده با حزن و اندوه تا پوست به استخوان بچسبد و گوشت دوباره برويد ششم رنج و سختى طاعت و عبادت را به بدن بچشاند، تا شيرينى گناههايى كه چشيده از بين برود[١] و چون كسى اين شش امر را بجاى آورد، آن وقت بايد بگويد: استغفر اللَّه.

[١] علّامه شعرانى:

ُ فانّ الملكه ...

: ملكه‌اى كه براى عاصى با ارتكاب گناهان حاصل مى‌شود، بدون رياضت و مبالغه در طاعتها از بين نمى‌رود.