إرشاد القلوب ت سلگی - دیلمی، حسن بن محمد - الصفحة ١٢٩ - شرايط توبه

صاحبش صدقه بدهد و اگر مقدار را نمى‌داند، به هر اندازه كه احتمال مى‌دهد، در راه خدا تصدّق نمايد[١] و از كارش اظهار ندامت كند و تصميم بگيرد هرگز مثل آن را انجام ندهد و استغفار به درگاه حق بنمايد، كه به مرز او و پيامبر ٦ و امامش تجاوز كرده، زيرا در كار او هر كدام حقّى دارند كه با استغفار ساقط مى‌شود.

و اگر توبه مربوط به آبروى ديگران و دشنام و تهمت و سخن‌چينى و غيره است، لازم است كه صاحب حق را راضى نمايد و به هر شكل ممكن برائت او را در ميان مردم ابراز نمايد و دروغ خود را براى مردم روشن سازد (تا از صاحب حق اعاده حيثيّت به عمل آورده باشد) و اگر توبه مربوط به كشتن و شكستن عضوى از طرف باشد، و يا جراحت و آسيبى به او رسانده باشد، لازم است خود را در معرض صاحب حق قرار دهد تا قصاص كند و يا ديه بگيرد و خلاصه به نحوى از انحا رضايت وى را به جاى آورد.

و اگر توبه از زنا و نوشيدن شراب و امثال آن باشد، بايد از كار خود نزد خدا مغفرت نمايد و تصميم بگيرد كه ديگر گناه را تكرار نكند.

شرايط توبه‌

البته بايد انسان بداند كه توبه صرفا گفتن «استغفر اللَّه» نيست و بايد همه حقوق مربوطه را ادا كرده تا صرف گفتن به منزله استهزا نباشد، زيرا گناهى بر گناهان افزوده مى‌گردد.

چنان كه بزرگى از كنار شخصى مى‌گذشت و او به مردم ناسزا مى‌گفت و

[١] علّامه شعرانى: وجب اخراج الخمس ... اگر صاحب حق و مقدار آن را نمى‌داند، بايد خمس آن را در راه خدا بدهد.