إرشاد القلوب ت سلگی - دیلمی، حسن بن محمد - الصفحة ٢٩٧ - سجده بر خاك از نشانههاى خشوع

دراز را، كوتاه كند و نور عظمت حق بر قلبش بتابد، و مرگ را در مقابل ديدگان خود مجسّم نمايد، در نتيجه همه اعضاى بدنش حالت خشوع پيدا مى‌كند و اشك چشمانش جارى مى‌گردد[١] و بر عمر تلف كرده خويش بسيار حسرت مى‌خورد و نيز روح خشوع، بدن و دل را در مقابل داناى اسرار خاشع مى‌سازد همان گونه كه خداى متعال مى‌فرمايد:

وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً[٢]: بندگان مخصوص خدا كسانى هستند كه بر روى زمين به تواضع راه مى‌روند و چون مردم جاهل به آنان تندى كنند، با آرامى و نرمى پاسخ گويند.

روايت شده كه پيامبر ٦ ديد فردى در حال نماز با محاسن (و ريش) خود بازى مى‌كند،[٣] فرمود: اگر دلش خاشع مى‌بود، همه اعضايش نيز خاشع بودند.[٤] اين حديث نشان مى‌دهد كه خشوع مربوط به دل است، و آثارش در اعضاى انسان ظاهر مى‌گردد، و نبايد انسان بيشتر از مقدارى كه در قلبش خشوع دارد، آن را آشكار و ظاهر نمايد (چون حالت نفاق پيدا مى‌كند).

سجده بر خاك از نشانه‌هاى خشوع‌

يكى ديگر از نشانه‌هاى خشوع براى خدا اين است كه انسان بر خاك سجده كند و خود را در مقابل حق خوار و ناتوان بداند.

و امام صادق ٧ همين كار را مى‌كرد و بر تربت امام حسين ٧ سجده مى‌نمود.

[١] علّامه شعرانى: جرت دموعه يعنى اشكش جارى مى‌گردد.

[٢] فرقان/ ٦٢

[٣] علّامه شعرانى: يعبث يعنى: يلعب بازى مى‌كند.

[٤]

ُ روى‌ انّ رسول اللَّه رأى رجلا يبعث في صلاته بلحيته فقال لو خشع قلبه لخشعت جوارحه.