إرشاد القلوب ت سلگی - دیلمی، حسن بن محمد - الصفحة ٥٠٥ - باب پنجاه و سوم عظمت عقل و آثار نيك آن

باب پنجاه و سوم عظمت عقل و آثار نيك آن‌

از حضرت امير ٧ نقل است كه پيامبر ٦ فرمود: خداوند عقل‌[١] را از نور مخزونى كه در علمش گذشته بود ايجاد كرد و هيچ پيامبر مرسل و فرشته مقرّبى به آن اطلاع پيدا نكرده، و علم را نفس او و فهم او روح او و زهد را سر او و حيا را چشم او و حكمت را زبان او و مهربانى را دهان او و ترحّم را قلب او قرار داد، آنگاه به هشت چيز او را تقويت نمود: يقين، ايمان، صدق، آرامش،

[١] علّامه شعرانى: ظاهر الحديث انّ العقل موجود مستقل ...

: ظاهر حديث اين است كه عقل موجودى مستقل و جوهرى است كه خداوند آن را از نور مخزون آفريده و حالت و ياقوتى براى افراد انسان نيست مثل گوش و چشم و خيال و ساير قوايى كه خلقشان وقت معينى ندارد و هر روز هزاران هزار از آنها آفريده مى‌شود، بلكه اين عقول جزئيه مانند پرتوهايى از اوست كه بر دلها مى‌تابد و عقلاى مردم به عقل مجرّد نوعى ارتباط دارند و در اين حديث تصريح شده كه عقل اشرف موجودات و مستقل است و خدا با او تكلّم فرمود و به او گفت: بيا آمد و گفت: برو رفت و به اعتبار شئونش در افراد فرمود: به تو پاداش و كيفر مى‌دهم و گويا به آمدن او توجهش به خدا و به رفتن او توجهش به عالم خلق و تدبير مخلوقات اراده شده، پس دو وجه دارد، زيرا او واسطه در افاضه حق است.