إرشاد القلوب ت سلگی - دیلمی، حسن بن محمد - الصفحة ٥٠٨ - عاقل كيست؟

واسطه آن، انسان ميان حقّ و باطل فرق مى‌گذارد.

و نقل است كه معناى آيه:

لِيُنْذِرَ مَنْ كانَ حَيًّا[١]: تا بترساند كسى را كه زنده است.

و مراد از آن عقل است، كه انسان به وسيله آن زنده باشد.

و پيامبر فرمود: عاقل‌ترين مردم، برترين آنها است، و هر كس عقل او را به اعمال پسنديده راهبرى نكند، صفات زشت در او بسيار مى‌گردد، و هر چيزى كه بسيار شد، فرو مى‌افتد، مگر عقل كه هر اندازه بسيار گردد، بالا مى‌رود و عقل سالم اين است به وسيله‌اش بهشت كسب شود، و عاقل كسى است كه با عاقلان بنشيند[٢]، و جاهل كسى است كه با جاهلان همنشين است.

و چه عالى سروده شاعر عرب:[٣] اگر انسانى عقلى كه زينت او باشد، نداشته باشد، و صاحب رأى استوار و ادب نباشد، چنين شخصى از چهارپايان محسوب مى‌گردد، اگر چه مالدار و حسب و نسب بزرگى دارا باشد.

و فرمود: هنگامى كه پروردگار (بنا به دلايلى) بخواهد بنده‌اى را پست و خوار كند، در علم و ادب را بر رويش مى‌بندد، و همواره عقل و دين انسان سالم است تا مسكرات ننوشيده باشد و تا مرتكب لغزشها و گناهها نشود، و

[١] يس/ ٧٠.

[٢] علّامه شعرانى: چنان كه گفته‌اند: با فضل را با فضل مى‌شناسد و قدر عالم را عالمان دانند نه جاهلان.

[٣]\sُ اذا لم يكن للمرء عقل يزينه‌\z و لم يك ذا رأى سديد و لا ادب‌\z فما هو الّا ذو قوائم اربع‌\z و ان كان ذا مال كثير و ذا حسب‌\z\E.