جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٧٩ - غزل ٤١٥ ديده دريا كنم و صبر به صحرا فكنم

خواجه با گفتار اين غزل، اظهار اشتياق به ديدار دوست نموده و مى گويد:

آرى، آن كه قدم در راه سلوك و عشق جانان مى گذارد، بايد با اشك سيل آساى ديدگانش، عالم خيالى و بشريت خويش را از آلايش تعلّقات پاكيزه گرداند، و بى صبرى را دربر كندن بستگيها پيشه خود سازد و آرام ننشيند، تا به مقصود خود راه يابد.

و به عبارت ديگر، سرشك ديدگان به سالك عاشق طهارت مى بخشد؛ و بى صبرى او در رسيدن به كمال انسانيّت، شعله عشق وى را زياده مى گرداند و از عالم خيال و مادّه بكلّى جدا مى سازد.

خواجه هم مى گويد: «ديده دريا كنم ...»؛ كه:

٢٩٠١

«ألْبُكآءُ سَجيَّةُ المُشْفقينَ.»

[١]: (گريه، عادت و شيوه خائفان مى باشد.- نيز:

٢٩٠٢

«ألْبُكآءُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ مِفْتاحُ الرَّحْمَةِ.»

[٢]: (گريه از خوف عظمت خدا، كليد رحمت الهى مى باشد.).

و به گفته خواجه در جايى:

[١]- غرر و درر موضوعى، باب البكاء، ص ٣٧.

[٢] - غرر و درر موضوعى، باب البكاء، ص ٣٧.