جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١٧٩ - غزل ٣٨٦ برخيز تا طريق تكلف رها كنيم

معلوم مى شود خواجه سالها با گفتار عارفانه و عاشقانه انس داشته، و سپس توجّه نموده كه با گفتار، مشكل عاشقى‌اش حلّ نمى شود، بايد فكرى دگر نمود، با خود و دوستان هم فكرش خطاب كرده و مى گويد:

بياييداى دوستان! طريق تكلّف را رها كنيم و دكّان شناسايى را به دو جو بفروشيم، كه بيش از آن ارزش ندارد؛ زيرا او را جز به او نمى توان شناخت؛ كه:

٢٨٢٨

«بِكَ عَرَفْتُكَ، وَأنْتَ دَلَلْتَنى عَلَيْكَ وَدَعَوْتَنى إلَيْكَ، وَلَوْ لا أنْتَ لَمْ أدْرِ ما أنْتَ.»

[١]: (به تو، تو را شناختم، و تو بودى كه مرا به خود رهنمون شده و به سويت خواندى‌ام. و اگر تو نبودى، نمى‌فهميدم كه تو چيستى.- نيز:

٣٩٢٩

«يا مَنْ دَلَّ عَلى‌ ذاتِهِ بِذاتِهِ!»

[٢]: (اى خدايى كه به ذات خويش بر ذاتش رهنمون مى شود!).

هر كه گويد: من دوست را شناختم، گو: نشناختى. تا شناخت باشد، دوست ناشناخته است؛ كه:

٢٧٤٥

«إلهى ... لَمْ تَجْعَلْ لِلْخَلْقِ طَريقاً إلى‌ مَعْرِفَتِكَ، إلّابِالْعَجْزِ عَنْ مَعْرِفَتِكَ.»

[٣]:

(معبودا! ... براى مردم راهى به معرفت و شناختت قرار ندادى، مگر به اقرار درماندگى از معرفتت.).

[١]- اقبال الاعمال، ص ٦٧.

[٢] - بحار الانوار، ج ٩٤، ص ٢٤٣.

[٣] - بحار الانوار، ج ٩٤، ص ١٥٠.