جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٥ - غزل ٣٦٣ طالع اگر مدد كند دامنش آورم به كف

لِلدِّينِ حَنِيفاً، فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها، لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ، ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ، وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ»[١]: (پس استوار و مستقيم، روى و تمام وجود خويش را به سوى دين نما، همان سرشت خدايى كه مردم را بر آن آفريد. هيچ دگرگونى در آفرينش الهى نيست.

اين همان دين قيّم و استوار مى باشد، و ليكن بيشتر مردم [از اين حقيقت‌] آگاه نيستند) و نيز: «وَ أَنْ أَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً، وَ لا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ»[٢]: (و اينكه استوار و مستقيم، روى و تمام وجود خويش را به سوى دين نما، و هرگز از مُشركان مباش.) و همچنين: «أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ، ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ، وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ»[٣]: (امر فرمود كه جز او را نپرستيد. اين همان دين قيّم و استوار مى باشد. و ليكن بيشتر مردم [از اين حقيقت‌] آگاه نيستند.)؛ لذا باز با خود خطاب كرده و مى گويد:

زاهد را خبر از عالم فطرت نيست، و از جهان خلقت جز نقشى نخوانده، با او سخن از فطرت مگو. و به باده نوشى و مراقبه و ياد دوست باش و مترس، كه اين عمل تو را به او راهنمايى خواهد كرد.

در جايى مى گويد:

[١]- روم: ٣٠.

[٢] - يونس: ١٠٥.

[٣] - يوسف: ٤٠.

[٤] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ١٩٧، ص ١٦٥.