جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٢٨٤ - غزل ٤٠١ حجاب چهره جان مى شود غبار تنم

خواجه در اين بيت صورت زرد و اشك چشم خويش را به شعله زرد شمع و آب شدن پيه آن تشبيه نموده، بخواهد بگويد: محبوبا! زرد رويى‌ام و فرو ريختن اشك چشمانم از شعله درونى‌ام از عشقت حكايت مى نمايد، عنايتى بفرما و از هجرم خلاصى بخش، تا چون شمع نسوزم و نگريم و آب نشوم.

در جايى مى گويد:

و يا بخواهد بگويد: محبوبا! تنها به رنگ زرد و اشك ديدگانم از عشقت نظر مكن. اينها همه از آثار آتش درونى من است. عنايتى فرما و با ديدارت آبى بر آن بپاش. در جايى مى گويد:

در بيت ختم باز خواجه به بيان بيت اوّل برگشته و مى گويد: معشوقا! آنچه ميان من و تو حايل شده، هستى خاكى من است، مرا از ميان بردار، تا با وجود تو از خود حرفى نزنم و تو را به تو شناسم؛ كه:

٣٣٨٠

«إعْرِفُوا اللَّهَ بِاللَّهِ.»

[٣]: (به خدا، خدا را بشناسيد.- نيز:

٢٨٣٥

«بِكَ عَرَفْتُكَ، وَأنْتَ دَلَلْتَنى عَلَيْكَ وَدَعَوْتَنى إلَيْكَ، وَلَوْ لا أنْتَ، لَمْ أدْرِ ما أنْتَ.»

[٤]: (به تو، تو را.

[١]- ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٣٦١، ص ٢٧١.

[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٣٠٦، ص ٢٣٨.

[٣] - اصول كافى، ج ١، ص ٨٥، روايت ١.

[٤] - اقبال الاعمال، ص ٦٧.