جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٩٧ - غزل ٤١٨ روزگارى شد كه در ميخانه خدمت مى كنم

نرهم، به فنا و عبوديّت واقعى دست نخواهم يافت.

به گفته خواجه در جايى:

اى خواجه! و يااى سالك طريق! حال كه قدم در اين راه گذاشته‌اى، نصايح مرا به گوش جان بسپار و همواره به ياد آر، تا از مشكلات رسيدن به مقصود نهراسى، و آن اين است كه، محبوب، زلف و مظاهر خويش را دامى براى صيدت قرار داده، و جز از اين طريق ممكن نيست او را مشاهده كنى؛ كه: «وَ كانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْ‌ءٍ مُحِيطاً»[٢]: (و خداوند به هر چيزى احاطه دارد.- نيز:

٣٣٥٥

«إلهى! عَلِمْتُ بِاخْتِلافِ الآثارِ وَتَنَقُّلاتِ الأطْوارِ، أنَّ مُرادَكَ مِنّى أنْ تَتَعَرَّفَ إلَىَّ فى كُلِّ شَىْ‌ءٍ، حَتّى‌ لا أجْهَلَكَ فى شَىْ‌ءٍ.»

[٣]: (معبودا! با پى در پى آمدن آثار و مظاهر و دگرگونى احوالات دانستم كه، مراد تو از من اين است كه خود را در هر چيز به من بشناسانى، تا در هيچ چيز به تو جاهل نباشم.).

و از طرفى، جمال مجازى عالم طبيعت، تو را به خود مشغول مى كند و از ديدارش محروم مى سازد. تا ناز و كرشمه و تير غمزه هايش به كشتن و نابودى تو دست نزند و از توجّه به عالم كثرت جدايت نسازد، به مشاهده‌اش راه نخواهى داشت: «يادداراى دل! كه چندينت نصيحت مى كنم»، تا از غمزه و تيرش نهراسى.

[١]- ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥١٢، ص ٣٦٨.

[٢] - نساء: ١٢٦.

[٣] - اقبال الاعمال، ص ٣٤٨.