جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٦٢ - غزل ٤١٢ دوستان وقت گل آن به كه به عشرت كوشيم

خود است، كه از عمر و جوانى استفاده بايد كرد، به حال و مشاهده خويش اشاره كرده و مى گويد: من از مظاهر عالم وجود، كه يكى هم گُل لاله است شرابى كه درنظر ديگران موهوم است، و مى پندارند مست جمال دوست نمى توان شد، آشاميده و مدهوش جمال او گشتم. خدايم از چشم زخم نگه دارد، كه در ميان دوستان بدون هيچ مقدّمه اى به مستى گراييدم.

و يا مى خواهد بگويد: وقتى بود كه جمال و كمال مظاهر مرا به شوق و شعف و ياد دوست مى آورد. حال به جايى رسيده‌ام كه ملكوتشان مرا توجّه به خود داده، و ديگر عالمِ موهومِ اعتبارى آنان در نظرم نمى آيد و «چشم بد دور».

و ممكن است منظور اين باشد كه: جوانى گذشت و از دوست بهره نگرفتم، حال به خيال او دل خوش كرده‌ام. كجاست نفحات و تجلّيات او؟ كه راهنمايم به وى گردد و شورى در من بپا كند، چه مى توان كرد؟ چشم زخم دشمنان، و يا شيطان كه نتوانست ببيند جوانى‌ام را به بهره مندى از دوست بگذرانم، دور باد.

به گفته خواجه در جايى:

معناى آخر با ساير ابيات مناسبتر است.

اين شگفتى و تأسف را كجا مى توان گفت و بيان نمود كه جوانى و روزگار.

[١]- ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٨٢، ص ٢٢٢.