عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٢٧٦ - مسئله نظر در قرآن

ملكوت در عرف قرآن و به طورى كه از آيه آخر سوره يس‌[١] استفاده مى‌شود عبارت است از باطن و آن طرف هر چيز كه به سوى پروردگار متعال است و نظر كردن به اين طرف با يقين ملازم است هم چنان كه از آيه:

[و كذلك نري إبراهيم ملكوت السماوات و الأرض و ليكون من الموقنين‌][٢].

و اين گونه فرمانروايى و مالكيت و ربوبيت خود را بر آسمان‌ها و زمين به ابراهيم نشان مى‌دهيم تا از يقين‌كنندگان شود.

اين تلازم به خوبى استفاده مى‌شود.

پس غرض از اين آيه، توبيخ مشركان و كفار در اعراض و انصراف از وجه ملكوتى اشيا است كه چرا فراموش كردند و در آن نظر نينداختند تا برايشان روشن شود كه آنچه را كه رسول خدا ٦ به سوى آن دعوتشان مى‌كند حق است.

خلاصه معناى آيه اين است كه چرا در خلقت آسمان‌ها و زمين و هر چيز ديگرى از مخلوقات خدا نظر نكردند و بايد نظر كنند اما نه از آن طرف كه برابر اشيا است و نتيجه تفكر در آن علم به خواص طبيعى آن‌ها است، بلكه از آن طرف كه برابر خداست و تفكر در آن آدمى را به اين نتيجه مى‌رساند كه وجود اين موجودات مستقل بذات نيست، بلكه بسته به غير و محتاج به پروردگارى است كه امر هر چيز او را اداره مى‌كند و آن پروردگار عالمين است و معناى قسمت بعد چنين مى‌شود:

آيا نظر نكردند در اين كه شايد اجل‌هاشان نزديك شده باشد، چه نظر كردن در

[١]-« فسبحان الذي بيده ملكوت كل شي‌ء وإليه ترجعون»،« بنابراين‌[ از هر عيب و نقصى‌] منزه است خدايى كه مالكيت و فرمانروايى همه چيز به دست اوست، و به سوى او بازگردانده مى‌شويد» يس( ٣٦): ٨٣.

[٢] -انعام( ٦): ٧٥.