و امّا آياتى كه در آنها لفظ «بلوى» بمعناى آزمون آمده بدين قرارند: لِيَبْلُوَكُمْ فِي ما آتاكُمْ‌: «ميخواهد شما را در آنچه به شما داده بيازمايد- مائده: ٤٨»، و اين آيه: صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ‌: «سپس شما را از آنان واگردانيد تا شما را بيازمايد- آل عمران: ١٥٢»، و اين آيه: إِنَّا بَلَوْناهُمْ كَما بَلَوْنا أَصْحابَ الْجَنَّةِ: «ما آنان را بيازموديم چنان كه صاحبان آن بوستان را آزموديم- قلم: ١٧»، و اين آيه:

خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَياةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا: «مرگ و زندگى را بيافريد تا شما را بيازمايد كه كدام يك از شما نيكوكارتر است- ملك: ٢»، و اين آيه: وَ إِذِ ابْتَلى‌ إِبْراهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ‌: «و آنگاه كه ابراهيم را پروردگار وى به امورى چند بيازمود- بقره: ١٢٤»، و نيز اين آيه: وَ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لَانْتَصَرَ مِنْهُمْ وَ لكِنْ لِيَبْلُوَا بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ‌: «و اگر خدا مى‌خواست از كافران انتقام مى‌كشيد و ليكن خواست تا برخى از شما را به برخى بيازمايد- محمّد: ٤»، و تمام آيات قرآن به لفظ «بلوى»- كه در ابتدا شرح شد- معنايش آزمون بوده و نظير آنها در قرآن بسيار است، كه موجب اثبات و تأييد امتحان و آزمون است، بدرستى كه خداوند جليل و عزيز مخلوقات را نه بيهوده آفريده و نه خودسر رهايشان گرفته، و نه حكمت خويش را بازيچه ساخته، و پيرو همين مطلب را در كلام خود اعلام داشته كه: أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً: «آيا پنداشته‌ايد كه شما را بيهوده آفريديم؟!- مؤمنون: ١١٥».

بنا بر اين اگر كسى گويد: سپس آيا خداوند تا بنده‌اى را نيازمايد از آينده‌اش باخبر نمى‌شود؟ گوئيم: آرى، او پيش از وقوع عمل بر آينده ايشان واقف است، و اين همان آيه است كه فرموده: وَ لَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ‌: «و اگر [به دنيا] بازگردانده شوند بى‌گمان بدان چه از آن نهى شده‌اند بازگردند- انعام: ٢٨»، و جز اين نيست كه آنان را امتحان كند تا ايشان را به عدالت خود آگاه سازد، و بعد از ارتكاب كار زشت جز با حجّت و برهان عذابشان نكند، و در اين آيه خبر داده است كه: وَ لَوْ أَنَّا أَهْلَكْناهُمْ بِعَذابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقالُوا رَبَّنا لَوْ لا أَرْسَلْتَ إِلَيْنا رَسُولًا:

«و اگر ما آنان را پيش از آن (فرستادن كتاب و پيامبر) به عذابى هلاك مى‌كرديم بى‌شكّ مى‌گفتند: پروردگارا، چرا بسوى ما پيامبرى نفرستادى؟!- طه: ١٣٤»، و اين آيه: وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا: «ما [هيچ مردم و قومى را]