است و بر حذر، كه براستى خداى عزّ و جلّ مى‌فرمايد: حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ* لَعَلِّي أَعْمَلُ صالِحاً فِيما تَرَكْتُ‌، يعنى: «تا چون يكى از ايشان را مرگ فرا رسد گويد: پروردگارا مرا بازگردانيد[١]* شايد در آنچه واگذاشته‌ام كار نيك و شايسته‌اى كنم- مؤمنون: ٩٩ و ١٠٠»، از اين رو مى‌بايد هر كدام از شما نفس خود را همانند فردى بداند كه [پس از مرگ‌] بدنيا بازگشته، و بر تقصير و كوتاهى بر كردار شايسته براى روز تهيدستى و فقر، نادم و پشيمانست.

اى بندگان خدا، بدانيد آن كس كه از شبيخون در هراس باشد از بستر خواب كناره مى‌گيرد و از خوابيدن مى‌گذرد، و از ترس سلطه دنيا پرستان تا حدّى از خوردن و نوشيدن خوددارى ميكند. واى بر تو اى فرزند آدم! پس چگونه‌اى از هراس شبيخون خداوند صاحب عزّت، با گرفتن و مؤاخذه دردناك و شبيخون او بر جماعت نافرمان و گناهكار، همراه با مرگهاى ناگهانى شب و روز؟!، پس اين همان شبيخونى است كه نه راه خلاص و نجاتى دارد، و نه پناهگاهى و نه گريزگاهى! پس اى مؤمنان همچون هراس [اهل يقين و] پرهيزگاران از بازخواست الهى بترسيد، كه براستى خداوند [در سوره ابراهيم ذيل آيه ١٤] مى‌فرمايد: ذلِكَ لِمَنْ خافَ مَقامِي وَ خافَ وَعِيدِ، يعنى: «اين براى آن كس است كه از ايستادن در برابر من [براى حسابرسى‌] بترسد و از بيم كردن من بهراسد». پس از خوشيهاى نقد دنيا و فريب و آسيبش بر حذر باشيد و هوشيار، و سرانجام زيانبار ميل به دنيا را بخاطر آوريد، كه بى‌شكّ زيور و پيرايه دنيا فتنه است و دل دادن بدان گناه.

و بدان- واى بر تو- اى فرزند آدم كه براستى شدّت پرخورى، سرشت آرزو داشتن، و مستى سيرى، و غفلت دارائى از جمله چيزهائى است كه از كار و تلاش باز ميدارد و حركت آن را كند مى‌سازد، و ذكر را به فراموشى مى‌سپارد و از توجّه به مرگ منحرف مينمايد، تا اينكه گويا فرد گرفتار دوستى دنيا داراى يك گيجى و سرگشتگى همچون مستى شراب است. و يقينا كسى كه بخدا مى‌انديشد و از او در

[١] در اينكه چرا فعل« ارجعون» بصورت جمع آمده در حالى كه خطاب با فرد است نه با جماعت، و بنا بر قواعد بايد« ارجعنى» باشد گويند: اين بدان خاطر است كه شخص معصيت كار و كافر در آن حال خود را باخته و بجاى اينكه يك بار بگويد:« ربّ ارجعني» مكرّر مى‌گويد:« ربّ ارجعني ربّ ارجعني ربّ ارجعني»، و فصحا و سخن پردازان در نقل چنين كلامى تنها يك جمله نقل مى‌كنند لكن بصورت جمع.( استاد غفّارى)