تحف العقول ت جعفری - ابن شعبه حرّاني - الصفحة ٢٣٦ - رسالهاى معروف از امام سجاد

رساله‌اى معروف از امام سجّاد ٧ بنام رساله حقوق‌

اميدوارم خداوند تو را[١] مشمول رحمت خود قرار دهد، بدان كه خداوند بر تو حقوقى دارد كه همه چيز تو را فرا گرفته است، در هر جنبشى كه كنى، يا سكون و آرامشى كه گيرى، يا جايى كه فرود آئى، يا هر عضوى كه تكان دهى، يا ابزارى كه بكار گيرى، [خداوند را در تمام آنها حقّى است‌] كه برخى بزرگتر و برخى كوچكترند، و بزرگتر از همه رعايت حقّ خود او- تبارك و تعالى- است، كه بر تو واجب ساخته، كه آن ريشه همه حقّها است، و باقى حقوق تماما از آن منشعب مى‌شود. سپس رعايت حقوق را براى بدن؛ بر اساس تفاوت اعضا؛ از سر تا قدمت لازم دانسته، براى چشم و گوش و زبان، دست و پا و شكم و دامنت حقّى را بر تو واجب ساخته است. پس اين اعضاى هفتگانه است كه به كمك آنها كارها صورت مى‌پذيرد.

سپس خداوند عزيز و جليل براى كارها و افعال تو نيز حقوقى را لازم دانسته، براى نمازت، روزه‌ات، صدقه‌ات، و قربانيت؛ بر تو حقّى واجب فرموده است.

سپس حقوق از تو خارج و به افرادى كه بر تو حقوق واجبى دارند مى‌رسد، و از همه واجب‌تر رعايت حقوق رهبرانت، سپس زيردستانت، و پس از آن حقوق خويشاوندانت مى‌باشد، كه از اين حقوق نيز حقوقى ديگر منشعب مى‌شود.

حقوق رهبران سه قسم است كه واجبتر آنها بر تو رعايت حقّ كسى است كه با قدرت و توان در پى صلاح و حفظ تو است، سپس حقّ استادت كه با دانش و علم مصلحت تو را مى‌انديشد، و بعد از آن حقّ مولا و مالك تو است. و هر مدبّر و مصلحت انديشى رهبر و پيشوا است.

و حقوق زيردستانت سه گونه است كه از همه واجبتر رعايت حقوق كسى است كه در قدرت زير دست توست، سپس در علم- زيرا نادان زير دست دانا است‌

[١] اين روايت را شيخ صدوق- اعلى اللَّه مقامه- با اندكى اختلاف در دو كتاب خود« فقيه» و« خصال» مسندا آورده است، و از متن آن چنين برمى‌آيد كه« رساله حقوق» در اصل نامه‌اى بوده كه از جانب آن امام به يكى از اصحابش نگاشته شده، و در نقل آن بعضا تلخيص گشته است.