معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٧٤ - چند شبهه

٣. اعتبار و ارزش تفاسير رسيده، از صحابه به دليل قرب آنان به رسول خدا (ص) ارزشى ندارد، همان‌گونه كه علامه‌ طباطبايى‌- در جلد سوم‌ الميزان‌ صفحه هشتاد و پنج- پاسخ داده و به خصوص بر مسأله وجود اختلاف ميان آن‌ها در فهم آيات تأكيد شده است.[١]

توضح دادم كه اختلاف علامه‌ طباطبايى‌ با استاد معرفت در تعريف حجيت و اعتبار است و اينكه مراد از اعتبار تفسير صحابى، ارزش مطالب آن‌ها به عنوان گروه اول از مفسرانى است كه شاهد تنزيل بوده و مطالب را به‌طور مستقيم از پيامبر نقل كرده‌اند. اين گروه براى هر مفسرى، يكى از مهم‌ترين تجربه تفسيرى دانشمندان مسلمان است. اما مراد از اعتبار و حجتى كه علامه نفى مى‌كنند، حجيت معصومانه اين منبع است، همان‌گونه كه آيات ديگر قرآن يا سنت رسول و ائمه اطهار (ع) حجت باشد. شاهد اين برداشت، منع ايشان از اكتفاى فهم تفسيرى به مفسران صدر اسلام يعنى صحابه و تابعان و توجه وى به مسأله بروز اختلاف در كلمات صحابه است.[٢]

نكته ديگرى كه توضيح آن ضرورى است، آنكه استاد معرفت منكر وجود اختلاف ميان تفاسير صحابه نمى‌باشند،[٣] نقش محورى عترت طاهرين در حل اختلافات امت در فرمايشات پيامبر اكرم (ص) در بخش اول مقاله گزارش شد. به‌طور قطع وظيفه امت مراجعه به اوصياى پيامبر اكرم (ص) براى رفع اختلاف‌هاى احتمالى است. حضرت آيت‌الله معرفت در التفسير الاثرى الجامع‌ محوريت امام‌ على‌ (ع) را نسبت به ديگر صحابه مشهور به تفسير چنين بيان كرده‌اند:

وقد اشتهر بالتفسير من الصحابه اربعة لاخامس لهم في مثل مقامهم في العلم بمعاني القرآن و هم: علي بن ابي طالب (ع) و كان رأساً و اعلم الاربعة و عبدالله بن مسعود و ابَي بن كعب و عبدالله بن عباس.[٤]

[١] . ملاحظات عابرة، ص ٢٤.

[٢] . ر. ك: الميزان، ج ٣، ص ٨٥.

[٣] . التفسير و المفسرون، ج ١، ص ٤٦٢.

[٤] . ر. ك: ج ١، ص ٩٨.