را تخطئه كنند. امروزه فقه ما متحول شده است. يك مسأله، خطرناك و شكننده است و آن اينكه بعضى از افراد كه دچار غرب‌زدگى يا عوام‌زدگى و امثال آن هستند يا باورشان اين است كه فقه كنونى ما به زمان خاصى- صدر اسلام- متعلق است، لذا اكنون بايد در آن تغييراتى ايجاد شود، ولى چون خجالت مى‌كشند يا محيط اطراف آن‌ها اين مسأله را- كه اين فقه به عصر خاصى متعلق بوده و جاودانه نيست- نمى‌پذيرد، لذا اين مطلب را در پوشش قرائت و تحول و افكار و آراى جديد ذكر مى‌كنند، ولى در واقع معتقدند كه اين فقه براى امروز كارآمد نبوده است، بلكه به زمان خاصى اختصاص دارد. تحول در فقه به اين شكل بسيار خطرناك است و فقه را به سمت عرفى شدن سوق مى‌دهد. به اين معنى كه ما از اين فقه دست بكشيم و آنچه كه مجالس قانون‌گذارى كشورها و متفكران اقتصادى، اجتماعى و متفكران حقوق بشر مى‌پسندند را مبنا قرار داده و آن را فقه اسلامى بدانيم. نتيجه آن فقهى است كه عرفى شده است و اين به معنى كنار گذاشتن فقه به‌طور كامل است. ما بايد متوجه اين خطر باشيم. چرا كه قرائت جديد از دين، همان تفسير به رأى است. آن‌ها آراى خودشان را در نظر گرفته و تحليل مى‌كنند و به جاى اين‌كه شاگرد قرآن باشند، استاد قرآن مى‌شوند و به جاى اينكه دنبال رو قرآن باشند، جلوتر از قرآن قدم بر مى‌دارند و مصداق آيه‌ لا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ‌[١] مى‌شوند. لذا از اين‌گونه تحول بايد كاملًا بر حذر باشيم. چرا كه در اين صورت اصالت فقه به كلى از بين مى‌رود. چرا كه آن‌ها مى‌گويند فقه اسلامى دورانش تمام شده است. نكته ديگرى كه بايد به آن توجه كرد اين است كه در اين تحول فقهى مبادا ما بيش از حد روى عناوين ثانويه تكيه كنيم. چون عناوين ثانويه جنبه استثنائات دارد و اگر بيش از حد روى آن تكيه كنيم، به اين معنى است كه فقه اسلامى به امروز متعلق نيست. چرا كه ما دائماً به حالت فوق‌العاده احتياج داريم. براى روشن‌تر شدن مطلب يك مثال سياسى و يك مثال طبى بيان مى‌كنم. استفاده كردن از سرم براى تغذيه بايد در زمان خاص و محدودى‌

[١] . حجرات، آيه ١.