هنگام ازدواج، زيد را به پيامبر (ص) هديه كرد. پيامبر اكرم (ص) نيز به مجرد تحويل، آزادش كرد و چون در نظام قبيله‌اى، فرد نمى‌تواند تنها زندگى كند و بايد حامى داشته باشد، او را به فرزندخواندگى قبول كرد. بعدها هم كه گذر عموى‌ زيد به مكه افتاد، به خانواده او خبر داد و آن‌ها خدمت پيامبر رسيدند و گفتند: هرچه مى‌فرماييد ما بدهيم، زيد را پس بدهيد. ايشان فرمود پسرتان آزاد است، اين هديه‌ها هم براى خودتان باشد. زيد هم گفت: من بين بهترين قبايل عرب زندگى مى‌كنم و سرپرست من هم پيامبر است و نرفت. اما ارتباط را حفظ كردند. پس اساساً امكان ندارد شريعت اسلام و كسى چون پيامبر (ص) پذيرد كه شخصى را به اين شكل در بازار بفروشند. برخى از ائمه نيز ولد اماء هستند، اما امام آن‌ها را عقد كردند و زوجه بودند نه أمه. اين كه ائمه در ماه، هزار بنده آزاد مى‌كردند، مى‌خواستند آن‌ها را از ذلت نجات دهند. چون اسلام فقط يك جا رقيت را قبول دارد و آن هم در حال جنگ است كه طرف را زنده دستگير كنند، آن هم شامل دختران نمى‌شود.

همه اين‌ها زمينه بود براى برداشتن اين كار در روى زمين.

زمان‌ ناصرالدين شاه‌ وقتى فرمان الغاى رقيت آمد، يكى از وزرا گفت: اگر اين‌ها را آزاد كنيم، از گرسنگى مى‌ميرند. اما علماى اسلام كه با روح شريعت آشنا بودند، مخالفتى نكردند. لذا بعضى از مسائل كه اسلام به ظاهر آن‌ها را پذيرفته، براى زمينه‌سازى نسخِ آن‌ها بوده است.

بينات: توسعه علوم قرآنى را در ايران و حوزه تشيع چگونه ارزيابى مى‌كنيد؟ و خود حضرت‌عالى كار را از كجا آغاز كرديد؟ و چه توصيه‌اى در اين زمينه داريد.

استاد: يكى از مشكلات علوم قرآنى در ايران، استقبال زياد و كمبود استاد است. مشكل ديگر برنامه‌ريزى غلط براى آموزش است كه بايد به سمت قرآن‌شناسى برود، چون قرآن يك كتاب معمولى نيست. بحث زبان قرآن، قرائات و شناخت ظرايف و دقايق قرآنى هم خيلى مهم است. ما نبايد اجازه دهيم هر كسى هر قرائتى بكند. در صدر اسلام، قارى و مفتى و مفسّر، هر سه،