كند. مطلب دوم اين‌كه‌ داروين‌ مى‌گويد ما منكر خدا و خلقت او نيستيم و مسير خلقت را مى‌خواهد تشريح كند. او در مقدمه كتاب‌ اصل الانواع‌ خود طى نامه‌اى به همكارش كه در آلمان است مى‌نويسد: مؤمنين و ملحدين هر دو قائلند جهان آفرينش به يك نقطه اولى منتهى مى‌شود، اما اختلاف اينجا است كه آيا آن نقطه داراى عقل، شعور و حيات و علم بوده يا نه؟ داروين‌ اين‌جا قضاوت مى‌كند كه اگر آن نقطه، فاقد اين كمالات است، پس اين عقل و شعور و حيات و علم از كجا در جهان ايجاد شده است؟ پس حق با مؤمنين است. اين يك استدلال علمى يك دانشمند است. داروين‌ نمى‌خواهد منكر صانع و خالق شود، بلكه روش او فرق دارد. قرآن هم اين مسائل را مجمل مطرح كرده است. عده‌اى از دانشمندان مسلمان هم معتقدند نظريه‌ داروين‌ با قرآن سازگارى دارد. اين زبان جهانى قرآن خود يك جنبه اعجازى است كه با نظريه‌هاى علمى درگير نمى‌شود، زيرا اين كار با هدف تربيتى قرآن ناسازگارى دارد.

بينات: آيا مى‌شود اين‌طور نتيجه گرفت كه براى اثبات نظريه‌هاى علمى نبايد به قرآن استناد كرد؟ اگر اين سخن درست است، در اين صورت از داده‌هاى علمى به چه نحو مى‌توان در درك لطايف قرآن بهره برد؟

استاد: قرآن اگر متعرض مسائل علمى هم شده باشد، مقصود كلام نبوده، بلكه تراوشى است. متكلّم چون مُهيمن به اسرار خلقت است ولو در بُعد خاصى حرف مى‌زند گاهى عباراتى در بين كلام دارد كه حاكى از علم سرشار او است و فقط مخاطبان خاص و علما آن را مى‌فهمند. در فرهنگستان زبان مصر، كه متصدى انتخاب واژه براى مفاهيم علمى است، مى‌خواستند براى عبارات كيهان‌شناسى و هوا فضا، واژه‌هايى پيشنهاد كنند، اما ديدند كلمه‌هاى قرآنى كه براى ابر و باد و غيره به كار رفته، دقيق‌ترين الفاظى است كه مى‌تواند اسم علمى اين اشيا با لحاظ خصوصيت‌هاى آن باشد. علماى مصر كه كشورشان مهد فرهنگ و ادب عرب است، اين‌طور تحت تأثير اعجاز قرآن قرار گرفتند. دريافت اين ظرايف در گرو پيشرفت علم است و عظمت قرآن روز به‌