معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٣ - مقدمه

مگر مخاطب قرآن امام‌ سجاد (ع) و امام‌ باقر (ع) است؟ خير. مخاطب قرآن از جاهل‌ترين تا عالم‌ترين انسان‌ها هستند. يعنى قرآن به گونه‌اى است كه هر فردى با فراهم كردن امكانات لازم مى‌تواند آن را بفهمد. ابن‌تيميه‌ در رد منكران تفسير حرف خوبى دارد، مى‌گويد: عده‌اى از صحابه بودند كه از تفسير مى‌گريختند چون نمى‌دانستند اما چرا على‌ و ابن‌عباس‌ را مثال نمى‌زنيد كه هيچ‌وقت در جواب سئوال از قرآن باز نمى‌ماندند. پس قرآن آمده براى اين كه همه مردم بفهمند، منتهى امكاناتى مى‌خواهد. مثل دانشگاه كه به روى همه باز است، اما تحصيل در آن شرايطى مى‌خواهد، لذا راه فهم عميق‌ترين حقايق قرآن براى مردم باز است.

بينات: آيا بطن جزو دلالات التزامى آيه است كه همان دلالت لفظى باشد يا وراى دلالت لفظى است؟

استاد: در كتاب‌ الكبرى فى المنطق‌، مى‌نويسد: دلالت لفظى سه قسم است: التزامى، مطابقى و تضمنى. دلالت التزامى را هم به دو قسم بين و غير بين تقسيم مى‌كند. سپس دلالت التزامى بين را به معناى أعم و أخص، تفكيك مى‌كند. دلالت التزامى غير بين اين است كه تصور لازم و ملزوم در علم بالملازمه كافى نيست، مگر با اقامه دليل. اما هر وقت دليل اقامه شود، علم به ملازمه پيدا مى‌شود. سپس بحث مى‌كند كه اين دلالت نزد علماى اصول و بيان، حجت است. يعنى اين دلالت هم جزو ظواهر است. پس تعبير به بطن همان معناى غير بين است. يعنى با نگاه سطحى روشن نيست، اما بعد از تعمّق، روشن مى‌شود و حجت است.

بينات: در اين مورد مى‌شود مثال واضح‌ترى بزنيد تا براى همه ما روشن شود.

استاد: مثلًا درباره شأن نزول آيه:

وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ‌[١]

[١] . نحل، آيه ٤٣.