معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٦٩ - ٢٥ تناسب آيات

جديد او، نظريه خاورشناسان در ادعاى پراكنده بودن مطالب سوره‌ها و پاسخ دكتر محمد عبدالله درّاز، نظر استاد مدنى، سوره حمد و تناسب آيات آن با اهداف مقدسش، نظر زمخشرى‌ در مورد سوره حمد، سوره مباركه بقره و تناسق آيات آن، دور و ميدان تشريع در سوره بقره، شكل و هيكل و رنگ‌آميزى اجمالى سوره بقره، تناسب فواصل (اواخر) آيات قرآن كريم.

فصل دوم: به اقسام فواصل قرآن كريم اختصاص دارد. نويسنده ابتدا چند مثال براى تمكين بيان مى‌كند، وجه تناسب و تمكين در آيات ٧٦ و ٢٧ سوره سجده، ١٠٣ انعام، ٦٣ سوره حج، ٧١ و ٧٢ قصص، ٥- ٣ جاثيه، ١٤- ١٢ مؤمنون را بيان مى‌كند. آن‌گاه براى تصدير چند مثال بيان مى‌كند. مباحث ديگر عبارتند از: توشيح، ايغال، فواصلى كه وجه تناسب آن‌ها روشن نشده است، تذكر چند نكته ظريف.

فصل سوم: نويسنده به «قانون و ضابطه معرفت و شناخت فواصل در آيات» مى‌پردازد. و نظر سكاكى‌ در فصل و وصل، نظر بدرالدين زركشى‌ در فاصله و خاتمه آيات قرآن، نظر زمخشرى‌ در استقلال آيات قرآن، و بالاخره نظر شيخ‌ طوسى‌ در تعدد آيات قرآن را مطرح مى‌كند.

فصل چهارم: نويسنده از «وجود سجع در قرآن» سخن مى‌گويد. وى نظر سجع در كلام را توضيح مى‌دهد. نظر باقلانى‌، اصحاب رأى، خفاجى، مسلك‌ها و مناهج كلامى از نظر قرطبى را بيان مى‌كند. در ادامه هشت نوع فواصل كلام (متوازى، مطرّف، متوازن، مرصع، متماثل، متقارب، توام، لزوم ما لا يلزم) را شرح مى‌دهد. نويسنده بهترين نوع سجع را از زبان نويسندگان سجعى معرفى مى‌كند كه «قرينه‌هاى آن مانند وزن شعر مساوى باشد» انواع سجع از نظر بدرالدين زركشى‌ را يادآور مى‌شود. آنگاه از حكمت ختم فواصل آيات به‌

واسطه حروف مدولين، اساس و مبناى فواصل قرآن، تضمين و ايطاد، ارحجيت مراعات تناسب آيات سخن مى‌گويد.

فصل پنجم: فواتح و خواتيم سوره‌هاى قرآن كريم. نويسنده در اين فصل اركان بلاغت را توضيح مى‌دهد.