معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٨٩ - روش تحقيق انتقادى

مى‌كوشيدند، اگر ضرورتى اقتضا مى‌كرد، احياناً يكى دو نظر مخالف را نيز متعرض مى‌شد و بيشتر رأى‌ مرحوم نائينى‌ يا مرحوم اصفهانى‌ را مطرح مى‌كرد؛ آقاى‌ خويى‌ از مرحوم‌ نائينى‌ به عنوان شيخ استاد و از مرحوم‌ اصفهانى‌ به عنوان بعض‌المحققين ياد مى‌كرد.

آيت‌الله معرفت مى‌گفتند: اين روش، روشى بسيار محققانه است، زيرا محقق نيروى خود را صرف تبيين و استحكام رأى مورد پسند خويش مى‌كند، نه تضعيف آراى ديگران.

روش سوم، روش هدم و بنا است، در اين روش محقق مطلبى را كه بيان مى‌كند، نخست آراى ديگران را به‌طور قوى منهدم مى‌كند تا به جاى آن بناى شامخى بسازد.

اين روش، روش بسيار مشكلى است و مرحوم شيخ‌ هادى تهرانى‌- كه معاصر مرحوم‌ آخوند بود- اين روش را داشت. مرحوم شيخ‌ محمدرضا جرقويى‌ كه يكى از حكما و فيلسوفان و دانشمندان بزرگ كربلا بود، براى اين كه آراى مرحوم شيخ‌ هادى تهرانى‌ را به دست بياورد، مدتى شاگردى‌ شيخ على رامهرمزى‌ را مى‌كرد با اين كه دانشش از او بيشتر بود. چون خيلى فريفته شيخ‌ هادى تهرانى‌ بود.

روزى مرحوم شيخ‌ محمدرضا جرقويى‌ به من گفت كه هنر در اين نيست كه انسان بناى ديگران را تخريب كند، بلكه هنر در اين است كه اگر توانستى تخريب كنى، بنّا هم باشى (هدام بناء) و ايشان مى‌گفت اين هنر تنها در شيخ‌ هادى تهرانى‌ بود كه مى‌توانست در مقابل كاخ‌هاى فرسوده، كاخ شامخى بنا كند و در اين زمينه مثال‌هايى هم مى‌زد كه من يكى از آن‌ها را خدمتتان عرض مى‌كنم.

يكى از آن موارد، مسأله تعارض در اراضى واسعه است. اين زمين‌هاى كشاورزى بزرگ اگر خالى باشد و انسان به آن جا برود و بخواهد بنشيند، نماز بخواند و ... آيا اجازه صاحب زمين يا رضايت او شرط است؟

اين يك مسأله‌اى است كه از قديم مورد اختلاف نظر علما و فقها بوده است و غالباً مى‌گويند كه بايد رضايت او را به دست بياورى تا بتوانى در چنين‌