معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٦٣ - حجيت و اعتبار قول صحابى در تفسير

اين گروه از صحابه‌اى كه پيامبر در مورد آن‌ها توصيه كرده، آنانند كه بعد از او تغييرى در مواضع خود نداده باشند.[١]

وى در زمينه روايات ارتداد مى‌نويسد:

حديث يا رب «اصَيحابى»- كه تصغير كلمه مى‌تواند اشاره به تحقير باشد- نشان مى‌دهد كه چنين افرادى صرفاً لقب فخيم صحابى را يدك مى‌كشيدند و حقيقتاً جزء اصحاب كبار والاتبار آن حضرت شمرده نمى‌شدند.[٢]

اما در مورد حديث ارتداد معلوم است كه منظور از ارتداد، ارتداد از اسلام نيست؛ زيرا كسى ملتزم به اجراى آثار فقهى و شرعى ارتداد بر اين گروه نبوده، بلكه مراد از آن معنايى ديگر نظير ارتداد از ايمان و از خلافت امام‌ على‌ (ع) است كه عبارتى همچون‌ من السابقين الذين رجعُوا الى اميرالمؤمنين‌[٣] در مورد برخى از صحابه، شاهد صدق چنين تفسيرى است. به هرحال جاى بحث آن در اين مقال نمى‌باشد.

حجيت و اعتبار قول صحابى در تفسير

يكى از بحث‌هاى مهم در اصول و قواعد تفسيرى و نيز در مباحث مربوط به روش تفسير نقلى، اعتبار و ارزش قول صحابى به عنوان يكى از منابع تفسير است.

دانشمدان علوم قرآن براى تفسير بالمأثور تا پنج منبع را معتبر شمرده‌اند: كتاب، احاديث رسول الله (ص)، احاديث اهل‌بيت (ع)، اقوال و برداشت‌هاى صحابه و برداشت‌هاى تابعان.

در اين‌كه كتاب و سنت رسول الله و ائمه اطهار (ع) منابع متقن و قابل اعتمادى در تفسير به‌شمار مى‌آيد، ميان علماى شيعه اختلافى نيست، اما در اين موضوع كه دو منبع ديگر در عمليات تفسير مى‌توانند مفيد باشند اختلاف‌هايى‌

[١] . صحابه از منظر اهل‌بيت( ع)، صص ٤١- ٤٠.

[٢] . همان، ص ١.

[٣] . ر. ك: جامع الرواة، محقق اردبيلى، ج ١، ص ١١٩ در مورد بريده اسلمى و نظاير آن.