معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٨٠ - چكيده

استاد فرزانه در راستاى تحقّق اين هدف سترگ، با ژرف‌انديشى خاص خويش و تكيه بر روش عرضه روايات بر قرآن، وارد عرصه تحليل و بازشناسى روايات تفسيرى شد و آن‌ها را در بوته نقد و نظر عالمانه قرار داد و به تمحيص و تنقيح آن‌ها پرداخت و هفت سال آخر عمر با بركتش را در پايه‌ريزى اين بناى رفيع صرف كرد.

ايشان با اين اقدام ابتكارى و نوين، افق جديدى در عرصه كاوش‌هاى قرآنى، پيش روى آيندگان گشود.

شايان توجه است كه استفاده از روش عرضه بر كتاب، عمدتاً ناظر به محتواى روايات است، زيرا آنچه كه در كشف موافقت يا مخالفت روايت با قرآن و سنّت، در درجه اوّلِ اهميت قرار دارد، همان توجه به محتواى آن است.

از اين رو در اين روش، بررسى سندى در حاشيه رانده شده و امرى جانبى محسوب مى‌شود. لذا حضرت استاد، در اين اثر ماندگار، قبل از آنكه به بررسى سندها تكيه كند، به ملاحظه محتواى روايات اهتمام مى‌ورزد. و بررسى سندها را امرى ثانوى و غالباً بى‌نتيجه و عقيم معرفى مى‌كند.

ايشان در اين زمينه يادآور مى‌شود:

وعليه فالمعيار الأوّل لتمييز القوي عن الضعيف هو العرض علي محكمات الدين، نظير عرض المتشابهات من القرآن علي محكمات الآيات ... أما البحث عن الأسناد فهو بحث جانبي و عقيم في غالب الأحيان.[١]

اساساً در اين نگاه، مجرد اعتبار سند يا وثاقت و عدالت راوى نمى‌تواند معيار قبولى روايت باشد، بلكه معيار اصلى همان موافقت محتواى روايت با روح حاكم بر قرآن و سنت است كه تعيين كننده خطمشى اصلى در توزين و سنجش روايات است.

مؤلّف عاليقدر در سخنى در اين باره ضمن تأكيد بر لزوم الگوگيرى از روش عرضه بر قرآن و سنّت كه ممشاى فقهاى اسلام بوده و هست، در شناسايى و تنقيح روايات تفسيرى مى‌نويسد:

ولا بدّ أن تؤخذ أسوة، كما كانت عند السلف و الخلف من فقهائنا العظام و لا

[١] . التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٢٢٢.