معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢١٤ - توصيف

اين اثر بحث فقهى عميق و استدلالى از مسأله قضاى عبادات فوت شده در دو جنبه اصولى و فقهى است كه مؤلف محقق در آن، ميان تعابير آسان و روان و قوت استدلال، جمع و مطالب را همراه با اختصار و ايجاز بيان داشته‌اند.

استاد معرفت در مقدمه كتاب كه آن را به حضرت آيت‌الله العظمى‌ خويى‌ «قدس» اهدا كرده‌اند، ضمن اشاره به آنكه ابعادى از مسأله نمازهاى فوت شده، به بازبينى، و مطالعه و دقت نيازمند است، بر ارزش نقد علمى و محققانه آراى فقهاى بزرگ تأكيد مى‌ورزند.

معظم‌له ضمن بيست مقدمه، مباحث اصولى مربوط به اين موضوع را تنظيم كرده‌اند: ايشان اصل اوليه را عدم نياز عبادات فوت شده به قضا دانسته‌اند و قضا را نيازمند امر جديد شارع مقدس مى‌دانند؛ و معتقد به فعليت تكليف بر شخص خواب، سهو كننده و غافل مى‌باشند. وى كفّار را در احكام انتظامى و وضعى، مكلف به فروع مى‌دانند، اما در معاملات معتقد به اختيار آن‌ها در عمل بر طبق آيين خود يا آيين اسلام هستند و در عبادات نظر به عدم تكليف آن‌ها دارد.

ايشان مخالفان در مذهب را مكلف به فروع قلمداد مى‌كند، البته اين گروه در عمل بر طبق مذهبشان رخصت دارند، بنابراين بعد از «استبصار» نيازى به اعاده و قضاى آن‌ها ندارند.

حضرت استاد، عبادات كودك را مشروع دانسته، ضمن مناقشه در ادلّه مخالفان، موضوع تكليف را «اشخاص بالغ» اعم از بالغ و غير بالغ قلمداد كرده‌اند.

اين محقق اصولى، ضمن تقسيم ارتداد، به ارتداد از كل اسلام و انكار دين و ارتدادى كه لازمه داشتن يك عقيده فاسد است، احكام وارده در مورد وجوب قتل، جدايى همسر، تقسيم اموال و ... را فقط مخصوص به نوع اول مى‌دانند.

ايشان در مقدمه ديگر، به عدم ترتيب بين قضاى عبادات فوت شده، حكم مى‌كنند و تنها به ضرورت ترتيب ميان مترتبين در يك روز يعنى ظهر و عصر