معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٤٣ - نقد آراى علامه در آثار استاد معرفت

مسائل جامعه درخشيده، نخست به اظهار دقايق تعابير قرآنى و سپس به بيان آن‌ها با اسلوبى زيبا و ادبى و تطبيق آن‌ها با هستى و حيات و سنن اجتماعى موجود در جامعه پرداخته است، آن‌گاه مهم‌ترين پيشروان اين مكتب را معرفى كرده و پس از معرفى سيزده مفسر برجسته اين مكتب مى‌گويد:

اما كسى كه بر همه آنان برترى دارد و در اين راه گوى سبقت را از همگان ربوده است، علامه و فيلسوف بزرگوار، سيد محمدحسين طباطبايى‌ است.[١]

نقد آراى علامه در آثار استاد معرفت‌

١. مرحوم آيت‌الله معرفت در كتب و مقالات گوناگون قرآنى خود درباره «تأويل قرآن» بحث كرده و از يك‌سو به نقل و تبيين رأى علامه‌ طباطبايى‌ درباره تأويل پرداخته و از سوى ديگر آن را نقد كرده و از سوى سوم به تبيين رأى مختار خود پرداخته است.

پيش از علامه‌ طباطبايى‌، ابن تيميه‌ نظريه‌اى نو درباره تأويل قرآن ارائه كرد. به نظر وى تأويل حقيقتى است عينى، و چيزى از قبيل الفاظ و معانى نيست، بلكه حقيقتى عينى و خارجى است. ابن تيميه‌ تأويل به اين معنا را شامل تمامى آيات- اعم از محكم و متشابه- مى‌داند.

علامه نظريه‌ ابن تيميه‌ را در اين جهت كه شامل تمامى آيات مى‌شود و هم از اين جهت كه حقيقتى عينى و خارجى مى‌داند پذيرفت؛ اما از يك جهت با نظر وى مخالفت كرد و آن اين‌كه مراد ابن تيميه‌ از عين خارجى، مصداق است و او به اشتباه نام مصداق را تأويل نهاده است.

استاد معرفت از يك سو ديدگاه علامه درباره تأويل را مى‌ستايد، چنان‌كه در يك‌جا آن را «تحقيقى لطيف»[٢] و برخوردار از يك نوع «لطافت و ظرافت»[٣] مى‌داند كه در صورت وجود مقتضى و داشتن سند اثباتى مى‌تواند كاملًا مناسب‌

[١] . همان، صص ٤٨٣- ٤٦٦.

[٢] . همان، ج ١، ص ٣٨؛ التمهيد، ج ١، ص ١٢٠.

[٣] . علوم قرآنى، صص ٧٣- ٧٢.