معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٤٥ - نقد آراى علامه در آثار استاد معرفت

دفعى دلالت دارد و آياتى كه نزول تدريجى را مى‌رساند، به دو نوع نزول و در نتيجه دو نوع وجود براى قرآن كريم قايل شده است؛ يكى وجود ظاهرى كه در قالب الفاظ و مفاهيم به تدريج طى ٢٣ سال براى مردم نازل شده است و ديگرى وجودى باطنى و حقيقى كه اصل قرآن و از دسترس عقول و افكار بشر به دور است. در شب قدر همين حقيقت واحده بر قلب رسول خدا نازل شده، به صورت دفعى و مآل تأويل به همين وجود حقيقى و عالى است. براين اساس، تأويل قرآن (تمامى قرآن اعم از محكم و متشابه) امرى است بسيط با قوامى محكم كه در آن هيچ‌گونه جزءبندى و فصل‌بندى موجود در قرآن متداول وجود ندارد و از آيات و سور تهى و وجودى واحد و بسيط محض است كه در جايگاه رفيع و لوح محفوظ جاى دارد و دستيابى به آن تنها براى پيراستگان وارسته ميسر است.[١]

اكنون اين پرسش مطرح است كه فرض وجودى ديگر براى قرآن، غير از وجود نازل آن، چه توجيهى دارد و چه فايده‌اى براى آن متصور و آن وجود براى چه ذخيره شده است؟[٢]

حاصل اين‌كه رأى علامه مبنى بر اين‌كه براى تمامى آيات، اعم از محكم و متشابه تأويل وجود دارد و تأويل از قبيل الفاظ و مفاهيم نيست، بلكه از امور عينى خارجى است و فراتر از آن است كه در حيطه الفاظ در آيد، براى ما روشن نيست.[٣]

ج. ظاهر آيات قرآن به همين قرآنى اشاره دارد كه در دست مردم است و از قرآنى ديگر و حقيقتى ديگر كه از چشم همگان پنهان باشد سخن نمى‌گويد.[٤]

استاد معرفت به بررسى آياتى مى‌پردازد كه علامه‌ طباطبايى‌ براى اثبات‌

[١] . تفسير و مفسران، ج ١، ص ٤٠- ٤٢.

[٢] . التمهيد، ج ٣، ص ٣٤. افزون بر اين ردّ دو نوع نزول ص ٤٣ تفسير و مفسران، ج ١، ر. ك و نيز رد تفاوت بين انزال و تنزيل تفسير و مفسران، ج ١، صص ٤٧- ٣٩.

[٣] . تفسير و مفسران، ج ١، ص ٤٣.

[٤] . علوم قرآنى، صص ٧٣- ٧٢.