مسأله ٢- منظور از ماهها، ماههاى قمرى مى‌باشد؛ پس اگر در وقت رؤيت هلال بميرد، زن بايد چهار ماه عده بگيرد و ده روز از ماه پنجم به چهار ماه ضميمه نمايد. و اگر در اثناى ماه بميرد اظهر آن است كه سه ماه هلالى در وسط قرار دهد و اولى را به اندازه‌اى كه از آن گذشته، از ماه پنجم كامل كند تا با تلفيق، چهار ماه و ده روز شود.

ج ٣ ص ٦٠٣

مسأله ٣- اگر زن را طلاق دهد سپس قبل از انقضاى عده بميرد، پس اگر طلاق رجعى باشد، عده طلاق باطل مى‌شود و بايد از وقت فوت او عده وفات بگيرد مگر در مسترابه به حمل، پس در او محل تأمل است؛ و احوط (وجوبى) براى او دورترين مدتها است از عده وفات و وظيفه مسترابه، پس اگر شوهر مثلًا يك ماه بعد از طلاق بميرد، بايد عده وفات نگهدارد و عده مسترابه را تمام كند تا آنكه شك برطرف شود و تكليفش ظاهر شود. و اگر بعد از هفت ماه بميرد به دورترين آنها از روشن شدن حال و عدّه وفات، عدّه مى‌گيرد. و اگر زن حامله باشد به دورترين مدتها از عده وفات و از وضع حمل- مانند غير مطلقه- عدّه مى‌گيرد. و اگر طلاق بائن باشد به اتمام عدّه طلاق اكتفا مى‌كند و به سبب وفات، عده‌اى بر او نيست. ج ٣ ص ٦٠٣

(١١٤٨)

مسأله ٤- در وفات شوهر، مادامى كه زن در عدّه است «حداد» بر او واجب است و منظور از حداد، ترك زينت در بدن به مثل كشيدن سرمه و زدن عطر و خضاب و سرخ كردن صورت و كشيدن خط و مانند اينها است، و در لباس به پوشيدن سرخ و زرد و زيور و مانند اينها مى‌باشد. و خلاصه ترك هر چه كه زينت حساب مى‌شود كه با آن خود را براى شوهر تزيين مى‌نمايد و به حسب عادت در وقتهاى مناسب زينت مى‌نمايد مانند عيدها و عروسى‌ها و مانند اينها. و اين به حسب اشخاص و زمانها و شهرها مختلف مى‌باشد، پس آنچه كه در هر شهرى براى زينت، معتاد و متعارف است ملاحظه مى‌شود.

البته تميز كردن بدن و لباس و شانه كردن مو و گرفتن ناخنها و حمام رفتن و فرش عالى فرش كردن و سكونت در مسكنهاى مزيّن و تزيين اولاد و خدمت كارانش، اشكالى ندارد. ج ٣ ص ٦٠٣

مسأله ٥- اقوى آن است كه حداد در صحت عده شرط نمى‌باشد، بلكه تكليف مستقلى است در زمان عده، پس اگر از روى معصيت يا نادانى يا فراموشى در تمام مدت‌