مسأله ٢٢- از حرمت نگاه كردن و لمس در مرد بيگانه و زن بيگانه، مقام معالجه استثناء مى‌شود در صورتى كه معالجه به وسيله هم‌جنس، ممكن نباشد، مانند معرفت نبض در صورتى كه با وسيله‌اى مانند درجه و غير آن ممكن نباشد و مانند خون گرفتن و حجامت و بستن شكستگى و مانند آن. و مقام ضرورت نيز استثناء شده است، مانند اينكه نجات او از غرق شدن يا سوختن، بر نگاه كردن و لمس نمودن توقف داشته باشد.

و اگر ضرورت اقتضا كند يا معالجه آن بر نگاه كردن، نه لمس نمودن، يا عكس آن متوقف باشد، بايد به همانى كه اضطرار پيدا شده اكتفا شود و در آنچه كه اضطرار پيدا كرده بايد به قدر ضرورت اكتفا كند پس آن ديگرى (نگاه يا لمس) و تعدّى به بيشتر از مقدار ضرورت، جايز نمى‌باشد. ج ٣ ص ٤٣٥

مسأله ٢٣- همانطور كه بر مرد حرام است كه به زن بيگانه نگاه كند، بر زن نيز واجب است كه خود را از بيگانه‌ها بپوشاند؛ و پوشاندن بر مردها واجب نيست اگر چه بر زنان حرام است كه به مردان- به غير از آنچه كه استثناء شده- نگاه كنند. و اگر مردها بدانند كه زنها تعمداً به آنان نگاه مى‌كنند احتياط (مستحب) آن است كه خود را از زنها بپوشانند؛ اگر چه اقوى آن است كه واجب نمى‌باشد. ج ٣ ص ٤٣٥

مسأله ٢٤- اشكالى نيست كه غير مميّز- چه پسر و چه دختر- از احكام نگاه كردن و لمس نمودن بدون شهوت خارج است، نه با شهوت با فرض برانگيخته شدن آن.

ج ٣ ص ٤٣٥

مسأله ٢٥- براى مرد جايز است كه به دختر بچه مادامى كه بالغ نشده نگاه كند، در صورتى كه در آن تلذذ و شهوت نباشد؛ البته احتياط (مستحب) و اولى‌ اين است كه به جاهايى كه عادت بر پوشاندن آنها با لباسهاى متعارف، جارى نمى‌باشد اكتفا نمايد مانند صورت و دو كف دست و موى سر و دو ذراع و دو پا، نه مثل ران و كپل و كمر و سينه و پستان و سزاوار نيست كه احتياط در آنها ترك شود. و احتياط (واجب) آن است كه در صورتى كه به شش سال رسيده باشد او را نبوسد و در دامن خود قرار ندهد.

ج ٣ ص ٤٣٥

مسأله ٢٦- براى زن، نگاه كردن به پسر بچه مميّز مادامى كه بالغ نشده جايز است. و بر زن واجب نيست كه خود را از او بپوشاند مادامى كه به جايى نرسد كه نگاه كردن از