تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٦٠٤ - اقوال در كيفيت ابصار

ديدن و چگونگى آن‌

اقوال در كيفيت ابصار

راجع به كيفيت ابصار هفت قول است:

يكى قول به انطباع است و آن قول شيخ و اتباع اوست.

سه قول از رياضيين است كه به خروج شعاع قائل مى‌باشند.

قول ديگر به انطباع نزديك است و آن قول بعضى از حكماست.

قول ديگر از شيخ مقتول سهروردى است و قول ديگر قول صدر المتألهين است.

طبيعيين گويند: ابصار به انطباع صورت مرئى در جليديه است. [١] و حاجى رحمه الله در تمثيل آن چنين گفته است: جليديه مانند مرآت است كه وقتى شى‌ء متلون مضيئى مقابل آن قرار مى‌گيرد در آن استعداد افاضه صورت آن شى‌ء بر آن و سپس بر قوه باصره‌اى كه در ملتقى است حاصل مى‌گردد.

ناگفته نماند: كسانى كه اهل دقت نيستند از تمثيل مذكور چنين گمان مى‌كنند كه عكس و صورت در مرآت منطبع مى‌باشند و حال آنكه در آينه چيزى نيست، بلكه اگر شعاعى كه از چشم خارج مى‌شود به جسمى كه صيقلى نيست بخورد مانند تيرى كه در گل فرو مى‌رود در آن فرو رفته و از آن برنمى‌گردد. ولى اگر نور به جسم صيقلى اصابت نمايد در آن فرو نمى‌رود بلكه از آن برمى‌گردد و نور هنگام برگشت از آن به هر چيزى بيفتد انسان همان چيز را مى‌بيند. مثلًا اگر نور از آينه به خود انسان برگردد،

[١] شفا، بخش طبيعيات، ص ٣١٧، نقد المحصل، ص ١٧٣- ١٧٤؛ شرح مواقف، ج ٧، ص ١٩٢.