تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٦٧ - بررسى موجودات و تعيين صادر اول

بررسى موجودات و تعيين صادر اول‌

اينك موجودات عالم را تحت نظر قرار داده تا ببينيم كدام يك قابليت دارد كه صادر اول باشد.

موجودات ممكنه، يا جوهر و يا عرض مى‌باشند. جوهر به خلاف عرض در وجود مستقل است و آن يا فعليت تمام و يا قوه محض و يا مجتمع از فعليت و قوه است.

فعليتِ حالّ در قوه در قسم اخير، صورت جسميه است كه با همه صور كه به ترتيب عبارتند از: صورت عنصريه و صورت معدنيه و صورت نباتيه و صورت حيوانيه و صورت انسانيه، مركب مى‌باشد.

صورت نباتيه و صورت حيوانيه و صورت انسانيه را- در كتاب نفس- از نفوس كه تعلق به بدن دارند، مى‌شمارند؛ چون اشياء عالم از اين اقسام بيرون نيستند.

اكنون بايد ديد كه كدام يك از آنها صادر اول است.

اگر عرض صادر اول باشد بايد اول جوهر صادر شود و اين خلاف فرض است و يا لازم مى‌آيد با اينكه رتبه جوهر مقدم است، عرض كه در رتبه متأخر قرار دارد، آن را ايجاد كند و اين محال است. علاوه بر اين: عرض قابل اينكه صادر اول باشد، نيست.

اگر هيولى كه قوه محض است صادر اول باشد، تلازمى كه بين هيولى و صورت در طبيعيات ثابت شده، [١] باطل مى‌شود. علاوه بر اينكه هيولايى كه قوه محض است چطور مى‌تواند مستقل باشد.

اگر صورت صادر اول باشد، تلازم بين صورت و هيولى نيز باطل مى‌شود، با اينكه تلازم بين آن دو برهانى است.

اگر نفس صادر اول باشد، لازم مى‌آيد بدن كه متعلق اوست قبل از او باشد و يا اينكه نفس متعلق خود را ايجاد كند، در صورتى كه فعل نفس به واسطه متعلق است.

[١] شفا، بخش الهيات، ص ٣٢٢- ٣٣٣؛ شرح اشارات، ج ٣، ص ٧٣- ١٠٠؛ اسفار، ج ٥، ص ١٢٩- ١٤٥.