تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٧٦ - رد مختار مشائين در علم بارى

رد مختار مشائين در علم بارى‌

مشائين دليلى بر اثبات مدعاى خود اقامه نكرده‌اند، بلكه فقط مذاهب ديگران را ابطال نموده‌اند و چون قضيه را منحصر دانسته‌اند و شش احتمال در وجه علم ذات اقدس به اشياء داده‌اند، قهراً نتيجه گرفته‌اند كه مذهب ايشان در واقع صحيح است. [١]

تفصيل احتمالات اين است كه علم حق به اشياء در ازل يا به اين است كه براى اشياء ماهيت و وجود نبوده، در اين صورت تميّز در عدم مطلق لازم مى‌آيد؛ زيرا فرضاً براى اشياء نه ماهيت و نه وجود بوده و از آنها هيچ چيزى نبوده است و در عدم مطلق تميزى نيست، پس لازمه اين صورت اين است كه علم به خلق و تميز آنها براى واجب حاصل نشود.

و يا اينكه براى اشياء فقط شيئيت ماهيت بوده است و اين مناط علم خدا به اشياء در ازل باشد، تالى فاسد اين احتمال اين است كه لازم مى‌آيد ماهيت منفك از كافه وجودات تحقق داشته باشد.

و يا اينكه براى اشياء شيئيت وجود بوده است و وجود هم يا ذهنى و يا عينى است و ذهنى هم يا به نحو ارتسام است، فهو المطلوب و يا به نحو اتحاد است.

اگر وجود ذهنى به نحو اتحاد باشد لازمه‌اش اتحاد عاقل و معقول است و آن به نظر مشائين باطل بوده، بلكه در نظر ايشان اتحاد عاقل و معقول از اقبح‌

[١] شفا، بخش الهيات، ص ٥٠٢؛ اسفار، ج ٦، ص ١٩٠؛ شوارق الالهام، ص ٥٢٠ و ٥٢٦.