تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤٤٠ - جواب فاضل باغنوى به محقق دوانى و نقد حاجى

فرقى نيست- مقرّر شد، مى‌گوييم: حكما، مذهب نظّام را چنين ابطال كرده‌اند كه اگر اجزاء جسم، غير متناهى باشد ما آن جسم را متلاشى فرض كرده و سپس چند جزء از آن را نزديك يكديگر مى‌گذاريم تا آن اندازه كه مقدارى حاصل شود و اين ضرورى است كه اگر هر يك از آن اجزاء به تنهايى و لو خيلى كم، مقدار نداشته باشند چطور از قرار گرفتن آنها پهلوى يكديگر، مقدار درست مى‌شود؟ پس معلوم مى‌شود اگر آنها را كنار هم بچينيم مقدار حاصل مى‌شود و چون اجزاء غير متناهى است پس بايد در يك جسم مقدار غير متناهى حاصل شود، در نتيجه بايد به مسلك نظّام اگر جسم كوچكى را فرض نموديم، مقدار غير متناهى داشته باشد و چون بين جزء تحليلى و جزء تركيبى خارجى در مقدار فرقى نيست، پس آنچه بر نظّام لازم مى‌آمد بر حكما لازم مى‌آيد.

صاحب محاكمات از اين ايراد به نحوى كه گذشت جواب داده است و ليكن مخفى نماند ايرادى كه از طرف محقق دوانى شده است بر حكما وارد است و جواب صاحب محاكمات كافى نيست.

جواب فاضل باغنوى به محقق دوانى و نقد حاجى‌

فاضل باغنوى‌ [١] به محقق دوانى پاسخ داده است به اينكه: قسمت عقلى مانند تقسيم وهمى بر ملاحظه كردن عقل و تصور نمودن آن هر يك از اقسام و مقسم را به صور متمايز از يكديگر، موقوف است، جز اينكه بايد در تقسيم وهمى، مقسم و اقسام به صور جزئيه متمايز از يكديگر تصور گردد. ولى در تقسيم عقلى تصور مقسم و

[١] حكيم فيلسوف اصولى منطقى محقق مدقق ملا حبيب اللّه باغنوى شيرازى معروف به ميرزا جان از اكابر علما و حكماى عامه به شمار مى‌رود. وى در اصول، اشعرى و در فروع، شافعى مذهب و در كثرت مطالعات علمى و دقت نظر و ذكاوت و هوشيارى مشهور بود.

او به همراه محقق اردبيلى و ملا عبد اللّه يزدى و عده‌اى ديگر، سالها در درس ملا جمال الدين محمود- از افاضل شاگردان ملا جلال الدين دوانى- شركت جسته و مبانى فلسفى و كلامى خويش را استوار نمود.

وى در سال ٩٩٤ ق. درگذشت.