تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٥٤٠ - رأى حرنانيون

رأى انكساغورس‌

انكساغورس گفته است: اصل عالم، جسم غير متناهى است كه از اجزاء غير متناهيه از هر جنسى، تشكيل يافته است. [١]

مرحوم حاجى هيچ يك از اين اقوال را قابل اعتماد نمى‌داند؛ چنانكه اصل اين قول را كه جسم، قديم بالذات است باطل مى‌داند.

اما كسانى كه اصل و مبدأ عالم را قديم دانسته و لكن آن را غير جسم مى‌دانند دو فرقه گشته‌اند:

رأى حرنانيون‌

حَرنانيون گفته‌اند: اصول عالم قدماى خمسه است كه دوتاى از آنها حىّ و فاعل است و آن دو عبارت از بارى تعالى و نفس است. و دوتاى ديگر از آنها را غير حىّ و غير فاعل و همچنين غير منفعل دانسته‌اند و آن دو، زمان و مكان است و يكى از آنها را غير فاعل و غير حىّ، بلكه منفعل دانسته‌اند و آن هيولى است.

و گفته‌اند: هيولى بعد از تعلق نفس به آن، مورد توجه بارى تعالى قرار گرفته و اقسام اجسام مانند ارض و ارضى و فلك و فلكى حاصل شده است. [٢]

سپس نفس بعد از افاضه علم و ادراك از ناحيه بارى تعالى به آن، متذكر عالمى كه قبل از تعلق به هيولى داشته است شده و به آن عشق پيدا نموده و به سوى آن ارتقا پيدا مى‌نمايد.

مرحوم حاجى بعد از نقل اين قول شروع به تهجين و ابطال آن نموده و مى‌گويد:

«اذ فى الثنى‌ الشرك» در قاموس آمده است: «لا ثنى فى الصدقه»، [٣] يعنى در يك سال دو

[١] نقد المحصل، ص ١٩٠؛ ملل و نحل، ج ٢، ص ٦٩.

[٢] رجوع كنيد به: نقد المحصل، ص ١٩٢؛ شرح مواقف، ج ٧، ص ٢٢١.

[٣] قاموس، ج ٤، ص ٣١١.